Xof(03.04.2020 | 13:11)
xuşunun ne demek olduğu aydinlaşdirildi. xof ve xeşiyyet ise qorxu kimi tercume olunur. qeyd edildi ki, yalniz xuşu, yeni mutilikle qilinan namaz heqiqi namazdir. aye ve revayetlerde esasen xuşu xof ve xeşiyyet, yeni qorxu ile muşayiet olunur. ona gore de qorxu haqqinda bir qeder geniş danişmaq lazim gelir. heşr suresinin 21-ci ayesinde buyurulur: eger quran bir dağa nazil edilseydi, onun allah qorxusundan xuşu edib, parca-parca olduğunu gorerdin. gorunduyu kimi, bu ayede qorxu ve xuşu kelemeleri yanaşi işledilmişdir. xeşiyyet kelmesinin menasi bir qeder genişdir. adeten, bu soz qorxu kimi tercume olunsa da, heybet kimi menalari da ifade edir. heybet ezemet qarşisinda yaranmiş bir haldir. deqiq vesfe gelmeyen bu hali insan ozu derk etmelidir. bezen fikrimizi bele ifade edirik: filankesin heybetinden dilim tutuldu. eslinde heybet hemin şexsin xususiyyeti yox, bizim kecirdiyimiz haldir. bezen insan her hansi bir şexsle zidd gedir ve sonradan anlayir ki, hemin şexs cox ezemetli insan imiş. ezemet qarşisinda yaranmiş heybetin ardinca xuşu, yeni mutilik, siniqliq gelir. eger insan emin olsa ki, gosterdiyi muxalifetciliye gore onu şiddetli ezab gozleyir, heybet ve xuşudan sonra qorxu hissi kecirmeye başlayir. xeşiyyet ve xuşu ezab qorxusundan yaranmir. bu hissler ezemetin derkinden doğur. zikr olunmuş ayeye bir daha nezer salsaq, gorerik ki, xeşiyyet ve xuşu ezab qorxusundan qaynaq-lanmir. dağ gunah etmir ki, ezabdan da qorxa ve xuşu halina gele. daği xuşu halina salan yalniz ve yalniz ezemetdir. dağ yalniz ezemetin tesirinden parcalanir. elbette ki, dağin hansi yolla ilahi ezemeti derk etmesi bizim ucun aydin deyil. İnsan duşuncesi bezi meseleleri derk etmekde acizdir. meselen, beqere suresinin 84-cu ayesine esasen bezi daşlar allah qorxusundan yuvarlanirlar. daşda xeşiyyet halinin yaranmasi insan duşuncesi ucun qaranliqdir. mumkundur ki, bu ifadeler mecazi menada işlenmişdir. İsra suresinin 44-cu ayesinde oxuyuruq: allahi teqdis edib ona hemd oxumayan bir varliq yoxdur. lakin siz onlarin teqdis ve tesbihini anlamazsiniz. ayeden gorunduyu kimi butun varliq alemi allaha ele bir halda sitayişdedir ki, adi hiss uzvleri bunu derk etmir. nur suresinin 41-ci ayesinde buyurulur: bilmirsenmi ki, goylerde ve yerde olanlar, qanadlarini acib duran quşlar allaha tesbih deyirler?! her biri oz dua ve tesbihini bilir... aydin olur ki, her bir movcudun allah qarşisinda ozunemexsus ibadet formasi vardir. denizin torpağin gulun dilini eşidir hal ehli, bilir hal ehli. deyirler, dilimiz, gozlerimiz var, de gel, bunu duymaz qilu-qal ehli. beli, bele bir hal movcuddur ve butun varliq alemi ilahi ezemet qarşisinda teslimdir. bir daha qeyd edek ki, xeşiyyet qorxudan ferqlenir. bize hec bir zerer toxundurmayacağina emin olduğumuz ezemet qarşisindaki ozunuitirme qorxu yox, xeşiyyetdir. qorxu hissi o zaman yaranir ki, insan gunaha yol verir ve bu gunah muqabilinde cezadan qorxur. revayete gore İmam hesen (e) destemaz alarken bedeni titreyerdi. hezret fatime (s) namaz zamani yarpaq tek esermiş. allah-taala bu sehnelere işare ile meleklere buyurmuşdur: ey menim yaxin meleklerim! baxin menim xeşiyyetimden titreyen bedenlerime! Şahid olun ki, onlarin dostlarina şefaet verece-yem! bir sozle xeşiyyet qorxudan ferqlenir. xeşiyyet ezabdan doğan qorxu ile ilahi ezemetin derk olunmasindan doğan qorxunun cemidir. bezi istisnalar da var red suresinin 13-cu ayesinde oxuyuruq: Şimşekler ona hemd eder, melekler onun qorxusundan tesbih deyerler. nezere alsaq ki, melekler gunah etmir, bu qenaete gele bilerik ki, gunah olmayan yerde de qorxu ola biler. deyilenlerden melum oldu ki, xuşunun muxtelif sebebleri ola biler: ilahi ezemetin derki, gunahlara gore duyulan xecalet, ezab qorxusu ve s. cinayetleri acilmiş ve edam edileceyine hec bir şubhesi olmayan insanin daxilen sinmasi tebiidir. namazda xuşu halina nail olmaq ucun allahin ezemeti ve bu ezemet qarşisinda insanin kicikliyi barede duşunmek lazimdir. namaz ozu mehz bu meseleye işare ile başlayir. namaza duran insan allahu ekber demekle ilk evvel allahin boyukluyunu etiraf edir. bu zikr namaz boyu, hetta namazdan sonra namazin teqibatinda defelerle tekrar olunur. İnsani xelq edib ona namazi vacib eden kes hamidan yaxşi bilir ki, insani nece terbiye etmek lazimdir. beli, ilahi ezemetin derki insanda xuşu yara-dir. bes bele bir derketmeye nece nail olaq?
 0  31  + 7