Qefletden qurtulmaq ucun ne etmeli?(03.04.2020 | 13:11)
İnsan zehninde meselenin suretinni yaranmasi ucun esas uc amil tesirlidir: 1.fitri qavrayiş; 2.problemler, cetinlikler; 3.muellimler ve peyğemberler. bezi insanlarda haradan gelmişem ve hara gedirem suali mueyyen zehni inkişaf heddine catdiqdan sonra fitri şekilde yaranir. ele insanlar da var ki, hemin sual onlarin zehninde yalniz cetinliklerle qarşilaşdiqlari zaman emele gelir. amma başqa bir qrup insan yalniz muellimin tesiri ile uyğun sual etrafinda duşunurler. qurani-kerimde her uc hala uyğun numuneler vardir. hezret İbrahim (e) birinci qrup şexslerdendir ve bu meseleye fitri suretde uz tutmuşdur. o, semaya nezer salarken varliq aleminin yaradani barede duşunerdi. hezret (e) duşunerdi ki, gun, ay, ulduz dunyani nece yarada biler? hemin hal bezen korpe uşaqlarda da muşahide olunur. bezen korpelerden dunyani kim yaradib? kimi suallar eşidirik. bezi insanlar yalniz cetinlikle uzleşdikleri zaman yaraniş baresinde fikirleşirler. enkebut suresinin 65-ci ayesinde buyurulur: onlar gemiye mindikleri zaman semimi qelble allahi cağirir, ele ki, quruya cixdilar, yeniden allaha şerik qoşurlar. qurani-kerimde iki yerde vurğulanir ki, peyğemberler gonderilen zaman xalq cetinliye salindi. bu cetinlikde meqsed onlarin diqqetini allaha yoneltmek idi. enam suresinin 42-ci ayesinde buyurulur: senden qabaqki ummetlere peyğemberler gonderdiyimiz zaman o ummetleri cetinliye saldiq ki, belke yalvarib-yaxaralar. Əraf suresinin 94-cu ayesinde oxuyuruq: biz hansi olkeye peyğember gonder-dikse, onun ehalisini sixintiya saldiq ki, belke yalvarib-yaxaralar. cetinlik insanin yatmiş fitretini oyadir. sixintiya duşmuş insan yardim axtardiği zaman allah haqqinda duşunmeye başlayir. etrafindakilardan umidi uzulmuş insanin diqqeti allaha yonelir. ne fitri yolla, ne de cetinlikler vasitesi ile diqqeti ilahi heqiqetlere yonelmeyen şexs muellim ve peyğemberlere ehtiyaclidir. nehcul-belağede peyğemberlerin gonderilmesinin sebebi insanlarin yatmiş fitreti olmasi qeyd olunur: allah oz peyğemberini onlara gonderdi ki, allaha verdikleri fitri vedi teleb etsin ve unudulmuş nemetleri xatirlatsin. her bir insanin allahla fitri bir ehdi vardir. İnsan bu ehdi unutduğundan xatirlatmağa ehtiyaci var. quran buyurur ki, peyğemberlerin işi tezekkur, yeni xatirlatmaqdir. telaq suresinde İslam peyğemberi haqqinda buyurulur: heqiqeten allah sizin ucun xatirladan kes gondermişdir. hemin ayede resul kelmesi zikr sozu ile ifade olunmuşdur. bezi ayelerde quranin ozu de zikr adlandirilir: heqiqeten, allah size zikri nazil etmişir. bezen diger semavi kitablar da zikr hesab olunur. her halda, peyğemberler ve semavi kitablar ona gore zikr adlandirilir ki, onlarin işi insanlarin fitri yaddaşlarini oyatmaqla onlari qefletden qurta-rib agah etmekdir. demeli, insanin tekamul hereketine başlamasi ucun onun qefletden cixmasi lazimdir. qeflet-den cixmaq ucunse zehnde novbeti suallar yaranmalidir: senin yaradanin yoxdurmu? qiyamet olmayacaqmi? sorğu-sual yoxdurmu? belece, quran ve peyğember zehnlerde mueyyen suallar doğururlar: ele guman edirsiniz ki, sizi ebes yere yaratmişiq ve bizim huzurumuza qayitmaya-caqsiniz? ozune bu cur suallar vermeyenler tamamile allah, peyğember ve axiretden qefletde-dirler. beli, ozunu yalniz cismden ve bu cisme qulluq etmekden ibaret bilenler var. onlari dunya heyatindan başqa hec ne duşundurmur. bu insanlari qeflet yuxusundan oyatmaq ucun onlara agahliq verilmelidir. peyğemberler zehnlerde suallar doğurur ve bu suallara cavab verirler. qeyd etdik ki, ilk novbede zehnde mueyyen suallar yaranmalidir. lakin suallar yarandiqdan sonra bu suallara muxtelif munasibetler muşahide edilir. bezileri bu suallara ciddi yanaşib cavab axta-rir, bezileri ise hele ki, bundan da vacib işlerimiz var deyerek bu meseleye laqeyd yanaşirlar. İlahi merhemete nail olmaq ucun bu tip suallara ciddi munasibet gostermek muhum şertdir. allah-teala onun nemetlerine ciddi yanaşanlar ucun bu nemetleri artirir. bu, ilahi qanundur. İbrahim suresinin 7-ci ayesinde buyurulur: eger şukr etseniz, hokmen nemetlerimi artiraram. peyğemberlerin gonderilmesi, onlarin zeruri suallar doğurmasi, elece de, hemin suallara cavab vermesi ilahi nemetlerdendir. bu nemetlere ciddi yanaşanlari allah doğru yola hidayet edir. amma bu ilahi nemete etinasizliq gosterenlerin haqqi ilahi ezabdir. etinasizliq gosterenler arasinda da ferqler var. bezileri meselenin ciddiliyini anlayaraq diqqetsizlik gosterirlerse, başqa birileri meselenin ne derecede ciddi olduğunu anlamirlar. saffat suresinin 13-cu ayesinde buyurulur: onlara nesihet verildiyi zaman ibret alirlar. her hansi bir meseleye mesuliyyetle yanaşib onun baresinde deqiq melumat elde etmeyin de muxtelif merheleleri var: meselenin suretine diqqet, meseleye ciddi yanaşaraq onu aydinlaş-dirma, yaranmiş suallara cavablarin qebul edilmesi. bezileri bu yolda sehlenkarliq ucbatindan qenaetbexş cavab tapmir, digerleri qenaetbexş cavab tapdiqlari halda terslik gostererek bunu izhar etmir, bir başqalari ise tapdiqlari yanliş cavaba teslim olaraq azirlar. ucuncu qism insanlara murekkeb cahil deyilir. bele insanda iki cur cehl var: biri meseleden xebersizlik, digeri oz nadanliğindan xebersiz-lik. besit cahil ise bilmediyinden xeberdar olan şexse deyilir.
 0  12  + 5