Maddecilik tefekkuru(03.04.2020 | 13:11)
İndi ise maddecilerin bu barede ne dediklerine nezer salaq. mexanika nezeriyyesinin (muteherrik maddenin ilkin olmasi) terefdarlari burada hec bir cetinlikle qarşilaşmirlar. cunki, qeyd etdiyimiz kimi, onlar heyat, hissiyyat ve idraki (tefekkur quvvesini) yalniz zerrelerin ve maddenin kicik hisseleri arasindaki mexaniki quvve vsitesile yaranan yiğilma ve dağilma hereketlerinden başqa, yeni bir şeyde bilmirler. lakin bu deyişiklikler esnasinda maddenin keyfiyyet ve kemiyyet baximindan tekamule doğru getmesine etiqad besleyen yeni maddecilik nezeriyyesinin ardicillari yuxaridaki sualin cavabinda cixilmaz veziyyetde qalirlar. onlar maddede keyfiyyet baximindan baş veren deyişikliyi tefsir ve izah etmek ucun ele bir uslub secirler ki, hem yuxarida qeyd olunan ikinci prinsip ile, diger terefden ise sirf maddeye kifayetlenmek temayulleri ile uyğun gelsin deye, bele deyirler: maddenin ozu butun yaradilişin menşeyidir. keyfiyyet baximindan tekamule zemine yaradan da mehz maddedir. amma onun işi boyuk bir layihenin inşasina sermaye qoyan feqir kimi deyildir, buna gore de ikinci muddea ile zidd deyildir. eksine, onun işi yalniz buna esaslanir ki, ondaki her nov tekamulun, terkib ve forma cehetden butun deyişikliklerin zeminesi ilk evvelden maddenin daxilinde movcud olmuşdur. nece ki, toyuq yumurtanin icinde, hidrogen ve oksigen qazlari suda movcudur. lakin bele bir sual yaranir ki, onun icinde olan maddenin eyni zamanda hem toyuq, hem de yumurta, yaxud hem su, hem de qaz olmasi nece mumkundur? yeni maddeciler (dialektik materialistler) bu suala cavab vererek deyirler ki, bu mesele umumi bir qanun kimi tebiete hakim olan (antaqonist) ziddiyyetler esasindadir. yeni her bir şeyin daxilinde onun ziddi de var ve oz ziddi ile daim mubarizededir. bu mubarize neticesinde onun daxilindeki zidd inkişaf ederek axirda aşkar olur. belelikle de maddenin daxilinde deyişiklik yaranir, mueyyen bir zaman kecdikden sonra yumurta yarilir ve icindeki cuce cole cixir, bununla da madde oz tekamul yolunu otub kecir. bu mubarizede qelebe calan zidd, maddeni bir qeder ireliye aparir. biz burada bir nece meseleye işare ederek soruşuruq: yeni maddi tefekkurde her şey oz ziddini oz daxilinde besleyir dedikde aşağidaki menalardan hansi birini nezerde tutursunuz: 1-yumurta ve toyuq her biri digerinin ziddini (yumurta toyuğu, toyuq da yumurtani) yaradib ona heyat xususiyyetleri verir? yeni cansiz bir şey canli bir şeyi istehsal ederek ona heyat bağişlayir? eger meqsediniz bu olsa, onda bu, eynile boyuk inşaat işlerinin bunovresini qoyaraq ona kulli miqdarda sermaye buraxan yoxsul ve feqir bir insana benzeyir. bu da evvelde qeyd olunan prinsiplerle tamamile ziddir. 2-yaxud meqsediniz bu ola biler ki, yumurta toyuğu yaradib vucuda getirmir, sadece olaraq onun icerisinde gizlenen toyuğu aşkar edir. cunki sizin dediyinize gore, her bir şey daxilinde oz ziddini boyudur. yeni yumurta ele yumurta olmasi ile eyni zamanda, hem de toyuqdur. bu da eynile iki cehetden muxtelif olub ferqlenen bir şekle benzeyir. aydindir ki, eger yumurta, yumurta olmaqla eyni zamanda, hem de toyuq olarsa, onda toyuğa cevrilen zaman hec bir inkişaf ve tekamul yolu kecmiş olmur. cunki hal-hazirda vucuda gelen şey ele evvelden onun daxilinde varmiş. bu iş de bir şexsin pulunu bir cibinden cixarib başqa cibine qoymasina oxşayir, bele ki, onun mal-dovletine hec bir şey elave olunmur. cunki hal-hazirda elinde saxladiği pul ele evvelden onun cibinde var idi. buna esasen, inkişaf ve tekamulun gercekleşmesi ve yumurtanin heqiqeten teze canli bir varliq olan toyuğa cevrilmesi ucun hokmen buna inanmaliyiq ki, yumurta evvelde toyuq olmamiş, eksine onda yumurtanin yaranmasi ucun istedad ve qabiliyyeti olan bir madde olmuşdur. mehz bele olan halda, yumurta daşdan secilib ayrilir. cunki, daşin toyuq olmağa qabiliyyeti yoxdur. lakin yumurtada ele bir xasiyyet vardir ki, xususi şeraitlerde toyuğa cevrile bilir. bir işin vucuda gelmesinin sadece mumkunluyu onun gercekleşmesi demek deyildir. yeni yumurta heqiqeten toyuğa cevrilen zaman, onun tekce toyuğa cevrilmesi imkanini bu deyişikliklerin sebebi hesab etmek olmaz. diger terefden, eger maddedeki forma ve şekil deyişiklikleri onun daxilinde olan ziddiyyetlerin neticesi olarsa, bu şekillerin novbenov hallara duşmesi de onun daxilindeki zidiyyetlerin novbenov olmasi kimi izah olunmalidir. yeni yumurtanin ozunde xususi zidiyyetler vardir ki, bu da suyun icerisinde olan ziddiyyetlerle tamamile ferqlenir. buna gore de yumurtadan toyuq, sudan oksigen qazi emele gelir. amma maddenin zerreler seviyyesinde olduğu ilkin merheleye, yeni varliq dunyasini teşkil eden ilkin vahidlere - atoma geldikde ise, o, proton, neytron, elektron, antiproton, antielektron ve fotonlardan teşkil olunmuşdur. yuxaridaki ferziyye burada da duzgun ola bilermi? oresen her bir zerre ozunun daxili ziddiyyetlerine esasen, mueyyen xasiyyete malikdirmi? proton ozunun ilkin maddesinin daxilinde movcud olmuşdurmu ve toyuq-yumurta meselesinde olduğu kimi, onlarin arasinda geden daimi carpişma ve mubarizenin neticesinde yaranibdirmi? bu ferziyyeni qebul etsek, onda hemin zerrelerin ozune almali olduğu muxtelif şekil ve formalari nece izah etmek olar? cunki daxili ziddiyyetler ferziyyesine esasen, bu zerreler oz daxilinde muxtelif tezad ve ziddiyyetlere ve neticede daxili cehetden muxtelif mahiyyetlere malik olmalidir. halbuki, muasir elm isbat etmişdir ki, maddenin ilkin teşkiledicisi kimi bir vahid vardir, onun daxili mohtevasi da vahiddir. onun ozune aldiği muxtelif şekiller vahid mohtevanin deyişilmesinden başqa bir şey deyildir. buna gore de protonun neytrona, yaxud neytronun protona kecmesi mumkundur. yeni atom ve onun hisselerinden elave - onlarin mahiyyetinde hec bir deyişiklik baş vermeden - cisimlerde de deyişiklik baş verir. bu o demekdir ki, butun hallarda zahirde bir-birinden ferqlenmesine baxmayaraq maddenin terkibi eynidir. burada soruşulur: nece ferz etmek olar ki, bu şekiller muxtelif daxili ziddiyyetlerden ireli gelmiş olsun? toyuq-yumurta meselesi metlebi tamamile aşkar edir. bu misalda coxlu yumurtalarin daxili tezadlar neticesinde ozlerine muxtelif şekiller almasi ucun hokmen daxili terkib nezerinden bir-biri ile tefavutlu ve muxtelif olmalidir. cunki toyuq yumurtasi ile milcek yumurtasi (surfe) bir-biri ile ferqlenen ayri-ayri varliqlarin yumurtasi olduğuna gore toyuq yumurtasindan cuce, milcek yumurtasindan ise milcek emele gelir. lakin eger yumurtalar eyni bir novden olarsa, misal ucun, hamisi toyuq yumurtasi olarsa onlardan daxili tezadlar neticesinde muxtelif canlilarin yaranmasini tesevvur etmek olmaz. belelikle yeni maddecilerin maddenin muxtelif şekilleri baresindeki nezeriyyesi daxili ziddiyyet esasinda olduğundan, maddenin daxili terkibini teşkil eden vahidler baresinde olan yeni elmi nezeriyyeler bir-biri ile aşkar ziddiyyetlere malikdir. 3-yaxud onlarin meqsedi bu ola biler ki, yumurta bir-birine zidd olan iki musteqil hisseden ibaretdir ki, onlarin her birinin ozune mexsus vucudu vardir. onlardan biri yumurtanin daxilinde mayalanma neticesinde emele gelen nutfe, digeri ise yumurtanin daxilinde olan sair maddelerden ibaretdir. bir-birine zidd olan bu iki hissenin vehdeti yumurtanin daxilinde mubarizeye şerait yaradir ve bu mubarizenin neticesinde iki zidd şeyden biri daha barizleşir, nutfe qelebe calir ve yumurta toyuğa cevrilir. ziddler arasinda bu cur mubarize nezeriyyesi hec de teze mesele deyildir. İnsanlarin ibtidai tesevvurlerinde olduğundan elave, insani-felsefi tesevvurlerde de bu mesele aydindir. amma ne ucun yumurtanin icinde olan nutfe ile sair maddeler arasindaki, toxumla torpaq ve havanin, yaxud ruşeymle ana betninde olan qida maddeleri arasindaki deyişiklikleri tezad adlandirmaliyiq? beli, ixtilafimiz yalniz ad qoymadadir. eger onlardan biri digeri ile birleşerek ikisi bir şekle duşmuşdur desek, onda bu meselenin esl mehiyyetinde hec bir tefavut yaranmaz. elin, onu tezad adlandiraq. yene de bu ad qoyma ile bizim problemimiz hell olunmayacaqdir. ziddler arasinda bu kimi deyişikliklerin ali ve inkişaf etmiş merheleye catib, nehayet yeni bir şeyin yaranmasina sebeb olduğunu ve say baximindan evvelki iki maddeden daha artiq olduğunu ferz etsek bele, yene bir sual yaranir: bes bu artim haradan yaranmişdir? deye bilerikmi ki, o, bir-biri ile daim mubarizede olan ve hemin artirma malik olmayan iki zidden emele gelir? halbuki, ikinci muddeaya nezer yetirdikde goruruk ki, bir şeye malik olmayan şey hemin şeyi başqasina vere bilmez. tebietde ele bir numune gostermek olarmi ki, onda ziddler arasinda olan mubarizeler doğrudan da inkişaf ve tekamul ile neticelensin? umumiyyetle, hansi bir şey oz ziddi ile mubarizede onun inkişaf ve tekamulune sebeb ola biler? halbuki, bu mubarize bir nov qarşiya-qarşiya duraraq def etmeden ibaretdir ve bir şey oz muqabilinde olan şeyin - oz ziddinin inkişafina lazim olan quvveni aradan aparir. hamimiz bilirik ki, bir şexs cayin axma istiqametinin eksine hereket ederse, cay onun uzmekyi serf etdiyi quvvesinin bir hisesini ondan alir. hansi menaya goturulse bele, ziddler arasindaki mubarize yumurtani inkişaf etdirib tekamule catmasina ve nahayetde toyuğa cevirmesine sebeb olmasini qebul etsek de, yene de sual yaranir ki, ziddler arasindaki mubarizeden ireli gelen inkişaf - suyun qaza, qazin da suya cevrilmesindeki hansi inkişafdir? tebietde ele ziddler var ki, bir-biri ile birleşerek tekamule doğru inkişaf etmek evezine, onlarin tamamile mehv olmasina sebeb olur. meselen, atomun esas hissesini teşkil eden musbet yuklu protonun menfi yuklu muxalifi, yeni elektron adli bir hisseciyi vardir. o, daimi olaraq nuvenin etrafina firlanir. onun elektrik yuku menfidir ve musbet yuklu protonun ziddidir. eger bu iki zidd bir-birine catsalar, atom dağilib aradan geder ve vucud aleminden birdefelik siliner, enerjiye cevrilerek fezaya yayilar. bir sozle, madde xaricden komek olmadan heqiqi inkişafa cata, daha yuksek seviyyeli suret qebul ederek temerkuzleşe bilmez. buna esasen, maddenin inkişaf ederek ali seviyyeye, heyat, hiss ve idrak merhelesine catmasi ucun hokmen ona quvve verib terbiye eden bir şexs lazimdir. hem de onun ozu butun bu xususiyyetlerden behrelenmiş olmalidir ki, onu maddeye de vere bilsin. bu inkişaf ve tekamul yolunda maddenin ifa etdiyi rol imkan, şerait ve qebul etme selahiyyetinden başqa hec bir şey deyildir. bu, eynile layiqli bir murebbiden yaxşi ders ala bilecek bacariqli ve hazirliqli telebeye benzeyir. alemlerin perverdigari butun eyb ve noqsanlardan pakdir!
 0  17  + 6