Kamilliyin sirri(03.04.2020 | 13:11)
İslam telimlerinden aydin olur ki, insanin ruhu hem tekamul, hem de tenezzul imkanina malikdir. kamilliyin meyari allaha yaxinliq-dir. allaha yaxinlaşma mertebelerinde addim-addim ucalan insanin ruhu da kamilleşir. kamilliyin zirvesine catmiş insan ucun ozu ile allah arasinda hec bir perde qalmir. İlahi nura qovuşmuş insanin diqqeti her şeyden kesilir ve yalniz allaha yonelir. ariflerin fena adlandirdiği bu meqama catanlar ozunu yaddan cixarir. bu insan allahdan qeyri butun bağliliq-lardan azad olur. ve heqiqi seadeti yalniz allaha yaxinliqda gorur. o, anlayir ki, mutleq varli allah, başqa her ne varsa feqirdir. nehl suresinin 75-ci ayesinde buyurulur: hec bir şeye gucu catmayan qul ile infaq eden şexs birdirmi? fena meqamini derk etmek bir qeder cetindir. İnsan ucun en cetin ve en uca mertebe odur ki, tam asili olduğunu derk etsin. asililiğin bu sayaq derki kamillik zirvesinde mumkundur. eger insan bele bir merifete catarsa allahdan asilili-ğini tam hiss eder ve kamilliyin en ali zirvesine nail olar. bele bir merifet ise yalniz huzuri elmle (allahin insanin qelbine eta etdiyi elm nuru) elde edile biler. maraqlidir ki, qeyd olunan meqama hansi yolla catmaq olar? aye ve revayetlerden melum olur ki, insan bu meqama yalniz ibadet yolu ile cata biler: cin ve insanlari mene ibadet etmeklerinden otru yaratdim. İnsan allahin nezerde tutduğu ibadet vasitesi ile meqama nail ola biler. ayede kamillik ucun ikinci yol gosterilmeyib. amma nezere almaq lazimdir ki, ayede işledilmiş ibadet kelmesi fiqh elminde nezerede tutulmuş ibadetden ferqlenir. ayede ele bir ibadetden danişilir ki, bu ibadet allahin raziliğini qazanmaq meqsedi ile gorulmuş butun işleri ozunde birleşdirir. yasin suresinin 60-61-ci ayeleinde oxuyuruq: ey adem ovladi, meger sizden ehd almadimmi ki, şeytana ibadet etmeyesiniz? axi o sizin aciq-aşkar duşme-ninizdir! mene ibadet edin, doğru yol budur! bir sozle, insan yalniz bir yolla kamala yetişe biler ve bu yol allaha ibadetdir. allaha ibadet sayilmayan butun başqa işler şeytana itaet hesab olunur. zariyat suresinin 56-ci ayesinde işle-dilmiş yalniz kelmesi bir daha gosterir ki, beşeriyyet ucun hedef ve bu hedefe aparan yol birdir. allah insani ibadet ucun yaradib dedikde ne nezerde tutulur? İnsanlarin ibadetine, secdesine allahin ehtiyacimi var? İnsan ozune qarşi ehtiram gorende qelbi acilir. goren allah da ehtirama mohtacdirmi? butun bu suallar allahi taniyan insan ucun oz qenaetbexş cavabini tapmişdir. allah mutleq kamal sahibi ve mutleq ehtiyacsizdir. İnsanin yaradilmasi ve ibadet edib-etmemesi allaha bir şey artirib-eskiltmir. tenhaliqdan eziyyet cekmek naqis vucuda xas sifet olduğundan yaranişi allahin tenhaliği ile de elaqelendirmek olmaz. hezret eli (e) nehcul-belağede buyurur: allah mexluqu onun ibadetin-den ehtiyacsiz, itaetsizliyinden amanda olduğu halda yaratdi. allah insanin ibadetinden lezzet almadiği kimi, onun usyanindan da eziyyet cekmir. allahitanima behslerinde oxuyuruq ki allahin sifetleri ozunemexsusdur. yeni eger eyni bir sifet allahda ve insanda varsa bu sifetler arasinda ferq vardir. meselen, allahin elmi insanin elminden ferqlenir. İnsanin elmi husuli, yeni oyrenmekle elde edilmişdir. amma allahin elmi huzuridir, yeni allah zaten alimdir. İnsanin qudreti, gucu inkişaf etmiş ezelelerden ibaretdirse, cism olmayan allahin qudreti tamam başqa mezmundadir. allahin raziliği ve qezebi de insanin raziliq ve qezebinden ferqlenir. eger insan razi qalanda şadlanirsa, allah şadlanmaq halindan cox uzaqdir. erefe duasinda oxuyuruq: perver-digara, senin rizayetin muqeddesdir ve hec bir sebebe bağli deyil. bele deyil ki, evvel senin rizayetin movcud olmayib, sen onu sonradan xelq etmişsen, o ki, qaldi men senin rizayetine sebeb olum. allahin qezebi de beledir. bu qezeb onun halini deyişmir. allah ucun hal deyişmesi qeyri-mumkun olduğundan insan bu hali deyişmekde acizdir. qeyd etdik ki, kamilliyin zirvesi allaha yaxinliq, bu zirveye aparan yol ise ibadet ve bendelikdir. bendeliyin menasi allaha bende, yeni qul olmaqdir. kamillik odur ki, insan allahin iradesi olmadan hec neye qadir olmadiğini anlasin. ne qeder ki, allahla bende arasinda perdeler movcuddur, heqiqeti derk etmek qeyri-mumkundur. allaha bağli olduğunu qelb gozu ile goren insan butun hereket ve fealiyyetinde onun tesir quvvesini hiss edir. bele bir meqama catmaq ucun ilk addim insanin ozunu allahin iradesine tabe etmesidir. adi insanlar oz iradesini musteqil bilir. bele ki, coxlarinin isteyi allahin isteyinden ferqlenir. ne qeder ki, insan ucun iki irade movcuddur, o, ozunu azad hiss edir. allahliq iddiasina duşen firon da ozunu azad bilirdi. fironun adi bendelerden ferqi azadliq hissinde ifrata varmasi idi. elbette ki, bu azadliq heqiqi azadliq deyil. heqiqi azadliq allaha qul olub başqala-rinin esaretinden cixmaqdir. İnsanin oz nefsine ve ozu kimi insanlara tabe olub allahin qanunlarina itaet etmemesi bu gunku dunyada azadliq hesab olunsa da, heqiqetde esl esaretdir. amma allah insana buyurur: seni azad yaratdim, başqalarina qul olma! sohbetimizdeki azadliq da mecazi mena daşiyir. allahin isteyinin mene dexli yoxdur deyen insanin ozune ele gelir ki, o azaddir. bendelik odur ki, insan heqiqeti, yeni her şeyin allah iradesinden asili olduğunu anlayir. nefsin azadliği bendelikle bir araya siğmir. bendelik yolunda irelileyen insan nef-sini cilovladiqca kamal meqamina yaxinlaşir. kamillik zirvesine catdiqda ise nefs unudulur ve insan allahin iradesi ile nefes alir. eger bendelik meqamina catmaq isteyirikse, bizi bedbextliye surukleyen nefsani istekleri bir kenara qoyub allahin isteklerini mehver secme-liyik. Şerietdeki vacib emeller ve haramlar ilahi isteyin tecessumudur. bu hokmlere emel etmekle insan allah iradesine teslimini mohkemlendirir. İslam telimlerine esasen, bendelik buxov ve mehdudiyyet demek deyil. bendelik o deyil ki, insanin hec bir şexsi nezeri olmasin. bendeliyin muxtelif mertebeleri vardir. hezret eli (e) buyurur: İbadet uc novdur: qullarin ibadeti, tacirlerin ibadeti, azad insanlarin ibadeti. bir qrup insan allaha cehennem ezabi qorxusundan ibadet edirler-bu, qullarin ibadeti-dir. diger bir qrup allaha behişt tamahi ile ibadet edir-bu, tacirlerin ibadetidir. bir qrup da var ki, allaha perestişe layiq olduğu ucun ibadet edir-bu, azadlarin ibadetidir. İslam bu ibadetlerin hec birini redd etmir. esas mesele allahin iradesine tabe olmaqdir. elbette ki, esl bende allahi ibadete layiq bilerek azadane ibadet etmelidir. bir hedisde buyurulduğu kimi, allaha cehennem qorxusu ve behişt tamahi ile yox, onu ibadete layiq bilerek perestiş etmek lazimdir. bele abid esl aşiqdir. onu allah qarşisinda vadar eden merifet ve mehebbetdir. bele insan allaha teref bir addim atdiqda, allah ona on addim yaxinlaşir. bele bende gecenin qaranliği ve gunduzun işiğinda allahla unsiyyetden ayrilmir. qeyd etdik ki, insani yaraniş hedefine catdiracaq yegane yol bendelikdir. Şebaniyye munacatinda mesum imamlarin istediyi meqam heqiqi bendelk meqamidir. allahin dergahinda izzet nuruna qovuşmaq isteyenler onunla oz aralarinda olan rabiteni guclendirmelidirler. elbette, insanin varliğinin ozu allahla rabitedir. sadece olaraq biz bunu derk etmirik. bele bir derketme huzuri elm vasitesi ile mumkundur. bunu derk etmeyen insan ozu kimi kimden ve nedense asili olan min bir vucuda bağlanir. amma allaha bağlanan kes butun semeresiz bağliliqlardan azad olur. bu mertebeye qalxmiş bende allahdan qeyrisini gormur ve ondan qeyrisinin eteyinden yapişib komek istemir. bendeliyin diger bir mertebesinde insan allaha ibadet edir, iradesini allahin iradesine tabe edir. bu bende anlayir ki, allah onun seadet şertlerini daha yaxşi bilir. deyilenleri derk ederek yerine yetirilen ibadet şeksiz ki, qebuldur. allah yalniz insanin xeyri ucun neyi ise vacib, neyi ise haram buyurur. bunu anlayan insan vacibe emel edib haramdan cekinir. amma bu ibadet hezret elinin (e) buyurduğu ibadet deyil. cunki bu mertebedeki bende oz xeyirini duşunduyu ucun allahin iradesine tabe olur. bele itaet hekimin gosterişine itaet kimidir. xeste hekimin sevdiyi ucun yox, oz sağlamliğini qorumaq istediyi ucun ona itaet edir. bele bir ibadet azadane olmasa da qebuldur. amma bu ibadetde ozuneperestiş elametleri var. onu tacirlerin ibadetine aid etmek olar. hurr insanlar ise ibadet zamani ozlerini duşunmurler. onlar ucun en muhum mesele meşuq qarşisinda boyun eymekdir. mesum imamlar mehz bu sayaq ibadet etmişler. onlar allahi ibadete layiq bildikleri ucun ona secde edirler. İmam zeynul-abidin (e) bele dua edir: xudaya, meni tekrar-tekrar cehenneme aparib oda ceksen de mehebbetinden el goturmerem. mesumlarin merifeti ile bizim merifetimiz arasindaki ferq aydin gorunur. İsteyimiz heyata kecmeyende nece de dilxor olur, naşukurluk edirik! allah insana onun xelifesi olmaq istedadini vermişdir. bu meqama catan insan allahdan qeyrisini gormur, allahdan qeyrisini komeye cağirmir. bele bir meqama catmaq arzusunda olub calişan insanlar ucun mumkundur. İnsan aşaği merte-beden başlayib addim-addim yuxari qalxmalidir. İlk addimda oz irademizi allahin iradesine tabe edib nefsin isteyini yox, allahin isteyini yerine yetirmeliyik. novbeti addimda oz raziliğimizi allahin raziliğina tabe edib onun raziliğina fedakarliqla calişmaliyiq. kamillik zirvesine catmaq ucun tekrar-tekrar sey gostermek lazim gelir. İnsan her bir soz, her bir hereketinden qabaq allahin raziliğini duşunmelidir. bir defe nefsi azad buraxmaq insani xeyli geri atir. amma cox-cox sey gosterenlerin işini allah oz ohdesine goturur, oz zikri ile bendenin qelbini işiqlandirir. beli, allahin lutfunun nazil olduğu meqam vardir. sad suresinin 82-83-cu ayelerinde oxuyuruq: Şeytan dedi: and olsun senin izzetine muxlis bendelerinden savayi hamisini azdiracağam. qurani-kerim tesdiq edir ki, yalniz allahi goren, yalniz allahdan isteyen, yalniz allahin iradesi ve raziliğina tabe olan xalis bendeler vardir. onlar danişarken, dinleyerken, baxarken, iş gorerken, hetta duşunerken allahin raziliğini esas gotururler. bele bendenin heyatinin her deqiqesi ibadetdir. İbadet tekce namaz ve oruc deyil. namaz ve orucu ibadet eden bendenin allah iradesine tabe olmasidir. eger bir insan namaz qilib oruc tutmaqla allahi yox, bir başqasini razi salmaq isteyirse bele namaz ve oruc ibadet sayilmir. eksine, allahi razi salmaq ucun bir insanin aci sozune sebr eden bende ucun bu sebr ibadetdir. beli, insan qelbinden butun butleri qovub yalniz allaha perestiş ede biler. enam suresinin 79-cu ayesinde buyurulur: (İbrahim dedi) men, heqiqeten, muvehhid olaraq uzumu goyleri ve yeri yaradan şexse teref dondermişem ve men muşriklerden deyilem. hemin surenin 162-ci ayesinde oxuyuruq: de ki, namazlarim, ibadetlerim, diriliyim ve oluluyum alemlerin rebbi olan allah ucundur.
 0  13  + 5