Istek ve irade(03.04.2020 | 13:11)
İman elmden elave insanin istek ve iradesinden asili olan xususiyyetdir. İnsan bezen istemeden elm qazana bilir. amma istek olmayan yerde imandan danişmağa deymez. İnsan tesadufen elmi bir sohbeti eşitmekle bilik elde eder. amma iman bele deyil. nisa suresinin 170-ci ayesinde buyurulur: ey insanlar! peyğember rebbiniz terefinden haqqi getirdi. İman getirseniz, bu sizin ucun daha yaxşidir. eger iman mecburi bir iş olsaydi qurani-kerim insani imana devet etmezdi. İnsanin imana munasibetde malik olduğu ixtiyar insanin qelbine aiddir ve ona terif vermek cetindir. umumiyyetle, ruhun hallarina terif vermek asan iş deyil. meselen, qelbin eşq adli bir hali var. hami bilir ki, eşq nedir. amma ona noqsansiz terif vere bilmirik. İman o zaman qelbde peyda olur ki, insan mueyyen heqiqete ehtiyacli olduğunu anlayir ve ona yaxinlaşmaq qerarina gelir. bir heqiqeti bilib ona munasibetde vezife hiss etmirikse bu, iman yox, sadece, elmdir. meselen, siqarete verdişkar olanlar onun ne qeder zererli olduğunu bilirler. siqaret cekdiyi ucun muxtelif xesteliklerden eziyyet cekenler goz qabağindadir. demek, ekseriyyet bilir ki, siqaret insan orqanizmi ucun tehlukelidir. amma butun bu biliklerden melumatli olan insan yene de muxtelif behaneler getirerek adeti uzre siqaret cekir. o, bir nov oz bildiyinin ziddine hereket edir. dini etiqada esasen bu hal kufr adlanir. kufrun en yuksek derecesi odur ki, allahin varliğini elmi cehetden bilen insan onun qarşisinda vezifeden boyun qacirmaq ucun bildiyini inkar edir. kufr sozunun luğet menasi ortmekdir. İnsan o zaman kafir adlanir ki, heqiqeti ort-bastir edir. allahi inkar eden kafir anlayir ki, allaha iman getirerse mueyyen şertlere emel etmelidir. bu şertler ise ona ağir gelir. qiyamet suresinin 3-6-ci ayelerinde oxuyuruq: meger insan ele guman edir ki, onun sumuklerini bir yere yiğa bilmerik? beli, biz onun barmaqlarinin bendlerini duzmeye qadirik. amma o, butun omru boyu gunah etmek isteyir ve qiyamet gununun ne vaxt olacağini soruşur? goresen qiyamet gununu inkar edenlerin bir delili varmi? eger yoxdursa, ne ucun bu boyuk heqiqeti inkar edirler?! sebebi aydindir: o, azad olmaq, yaxşiya pise mehel qoymadan istediyini etmek, cercivede olmamaq isteyir. amma insanin istediyi mutleq azadliq hem imana ziddir, hem de imkansizdir. İmanli insan allahin qoyduğu hedleri gozlemeli ve onun raziliğindan lezzet almalidir. meselen, yaşli ve zeif baba nevesini dalina mindirib dizi uste at kimi yeriyir. bu iş onun ucun eziyyet olsa da nevesinin raziliğindan sevinc duyur. zeif de olsa bu misaldan aydin olur ki, insan ucun başqasinin raziliği o qeder şirin ola biler ki, bu yolda min bir ezaba qatlaşar. momin insan allahin raziliğini nefsinin raziliğindan ustun tutur. bir sozle, iman odur ki, insan bildikden sonra onun şertlerine emel etsin. demek, iman bilmek ve bildiyinin teleblerine uyğun olaraq ona emel etmekdir. en azi, bezi şertlere emel edilmelidir. amma bildiyine emel etmemek kufr halina uyğun gelir. qelbleri emin olduğu halda inkar etdiler.
 0  15  + 5