Imani guclendirmek yollari(03.04.2020 | 13:11)
İnsan heyatinin uc esas merhelesi var: başlanğic, mead ve başlanğicla mead arasindaki yol. İnsan bilmelidir ki, varliq aleminin yegane yaradicisi var ve bu alem başlanğicdan sonadek hemin yaradicinin iradesine tabedir. bunu da anlamaq lazimdir ki, insanin heyati gorduyumuz dunya ile mehdudlaşmir ve olumden sonra yeniden dirilme, qiyamet sorğusu, ebedi axiret var. nehayet, insan unutmamalidir ki, başlanğicdan meadadek davam eden dunya heyati ucun allah-teala din adli bir proqram gondermişdir. qeyd olunmuş uc mesele birinci meseleden, yeni tovhidden qaynaqlanir. demek, butun maarifin koku tovhiddir. aydin oldu ki, insaniyyet yuxarida qeyd olunmuş uc meseleye diqqet ve bunlardan ne derecede qafil olmasi ile mueyyen edilir. bu uc meseleden qefletde olan insan heyvani istekler ardinca getmekle oz şexsiyyetine son qoyacaqdir. beqere suresinin 171-ci ayesinde bu uc mesele haqqinda duşunmeyenler baresinde buyurulur: kafirleri ciğir-bağirdan başqa bir şey eşitmeyen heyvana benzer. onlar kar, lal ve kordurlar. ona gore de derk etmezler. amma bezi insanlar bu uc meseleye diqqet yetirerek mueyyen araşdirmalar aparir ve tovhid, mead, nubuvvet haqqinda melumatlanirlar. bu tanişliqdan sonra iki hal mumkundur. İnsan taniş olduğu heqiqetleri ya qebul, ya da inkar etmelidir. birinci hal imana ikinci hal ise kufre aparir. İkinci hal o demek deyil ki, insan bu heqiqetlere inanmir. sadece olaraq o, anlayir ki, bu heqiqetleri qebul ederse mueyyen nefs isteklerinden el cekmelidir. firon ve onun ardicillari emin olduqlari heqiqetleri inkar etdiler ve bu inkarin sebebi hemin heqiqetlere zidd olan lezzetleri itirmek qorxusu idi. hezret peyğember (s) zamaninda bir qurp mesihi peyğemberle (s) mubahise ucun medineye geldi. onlarin oz vetenlerinde boyuk alimleri olduğundan ele tesevvur edirdiler ki, hemin alimlerin kolgesinde İslam peyğemberine qalib gelecekler. hezret peyğember (s) mesihileri qebul etdi ve onlar hezrete (s) meğlub oldular. İslam peyğemberinin mentiqi qarşisinda susmağa mecbur olan bu insanlar İslami qebul etmediler. ali-İmran suresinin 61-ci ayesinde buyurulur: (ya mehemmed) sene elm geldikden sonra onun baresinde seninle mubahise eden şexse de ki, gelin, oğlanlarimizi ve oğlanlarinizi, xanimlarimizi ve xanimlarinizi, ozumuzu ve ozunuzu cağiraq, sonra mubahile (qarğiş) edek ve allahin yalancilara lenet etmesini isteyek. ayenin gosterişi ile hezret peyğember (s) mesihileri mubahileye cağirdi. mesihiler razilaşdi ve mubahile ucun gun teyin olundu. teyin olunmuş vaxt hezret peyğember (s) hezret eli (e), hezret fatime (s), İmam hesen (e) ve İmam huseyn (e) ile birlikde ved olunmuş yere geldi-ler. bu beş mesumu kenardan seyr eden mesihi alimleri oz ardicillarina dediler: eger bu insanlarla mubahile etseniz yer uzunde bir nefer de mesihi qalmayacaq! bu sozleri yalniz heqiqeti goren adam deye biler. amma heqiqetle uz-uze dayanmiş mesihiler İslam dinini qebul etmekden boyun qacirdilar. burada maraqli bir meqam var. hezret peyğember (s) mesihilere buyurur: menim peyğemberliyim ve İslam heqiqeti size aşkar olduğu halda boyun qacirmağinizin sebebini bilirsinizmi? siz İslamdan ona gore boyun qacirirsiniz ki, mesihilikde şerab icib donuz eti yemeye verdiş etmisiniz. bilirsiniz ki, İslami qebul etseniz bu verdişlerden el cekmeli olacaqsiniz. amma şerab ve donuz etine ele bağlanmisiniz ki, hetta onlari itirmemek ucun aşkar heqiqetden boyun qacirirsiniz. burada psixoloji bir noqteye işare olunmuşdur. bezen insan heqiqeti ona gore qebul etmir ki, bu heqiqet onun isteklerine zidd olur. İnsan bu lezzetlerden ayrilmamaq ucun hetta bildiyi heqiqeti inkar edir. İnsanin bildiyi heqiqeti de inkar etmesi kufrun en pis şeklidir ve bu hal cuhud adlanir. bele bir kufre batanin cezasi ebedi ezabdir. İnsanin heqiqeti tanidiqdan sonra ona emel etmemesi, hetta ilahi gosterişlere qarşi cixmasi onun ucun bir beladir. bu imanin zeifliyinden ireli gelir. bele insanlar doğru iş gormediyini anlayir. İnsan ilahi hokmlerin doğruluğunu bilse de imani zeif olduğundan oz bildiyine emel etmir. ele bir iman derecesi var ki, bu dereceye catmiş insan gunah etmir. mesumlarin ve ovliyalarin gunahdan uzaqliği-nin sebebi mehz guclu imandir. bes nece edek ki, imanimizi guclendirmekle ilahi emrlere tabe olaq? bu suala cavab vermek ucun evvelce quran ayelerine muraciet edecek, sonra ise eqli araşdirmalar aparacağiq. ali-İmran suresinin 173-cu ayesinde buyuru-lur: onlara deyende ki, size qarşi cem olublar, onlardan qorxun, bu soz onlarin imanini artirdi ve dedi: allah size yeter, o nece de gozel vekildir. ehzab suresinin 22-ci ayesinde oxuyuruq: mominler muşriklerin ordu birleşmelerini gordukde dediler: bu, allahin ve onun resulunun verdiyi veddir, allah ve onun resulu duz demişler. bu, tekce onlarin imanlarini ve itaetlerini artir-di. bu aye ehzab doyuşu baresinde nazil olub. İslamin zuhurundan sonra duşmenler bu dini mehv etmek ucun butun vasitelerden istifade edirdiler. onlarin en boyuk fitnelerinden biri ehzab doyuşune revac vermeleri oldu. bu doyuşde muşrikler, butperestler, yehudiler, mesihiler, munafiqler, bir sozle butun muxalif quvveler İslama qarşi bir araya gelmişdiler. onlar guclu herbi hazirliqdan elave, muselmanlara psixi tesir gostermekden otru mueyyen planlar da hazirlamişdilar. onlar muselmanlarda ruh duşgunluyu yaratmaq ucun şayie yaymişdilar ki, bu defe duşmen qoşunu olduqca gucludur ve muselmanlar hec şubhesiz meğlub olacaq. bu usuldan bu gunku dunyamizda daha ustaliqla ve elmi şekilde istifade olunur. hetta bu sahede doktorluq adi alanlar da var. ne ise ... duşmenlerin şayiesi ağizdan-ağiza dolandi, hay duşdu ki, tezlikle peyğember oldurulecek ve İslam mehv olacaq. bu şayie zeif imanli insanlari asanliqla sustleşdirdi. amma ele mominler de var idi ki, dağ tek ezemetli dayanmişdilar. hami onlara duşmenin ustunluyunden danişsa da, onlar hevesden duşmur, eksine, daha da imanli olurdular. bu doyuşun neticesi haqqinda ali-İmran suresinin 174-cu ayesinde bele buyurulur: sonra da allahin nemetleri ve lutfu sayesinde ozlerine hec bir eziyyet toxunmadan doyuş meydanindan geri qayitdilar ve allahin raziliğini qazanmiş oldular. allah, heqiqeten, boyuk merhemet sahibidir. bu cur fitnelerle yaşadiğimiz dovrde de tez-tez rastlaşiriq. İlahi deyerler uğrunda mubarizeye qalxmiş milletleri duşmenin gucu ile qorxudurlar. tebliğat maşinlari gece-gunduz işleyir, azadliqseverleri hevesden salacaq şayieler uydururlar. bu psixoloji mubarizede allahi qudretli taniyib ona siğinanlar qalib cixirlar. her halda, qurani-kerim ehzab sehnelerini tesvir etmekle mominleri imana cağirir. ayeler duşmenle uz-uze dayanmiş ve psixoloji hucum-lara meruz qalmiş muselmanlara ruh yuksekliyi verir. sozsuz ki, bele bir ruh yuksekliyine yalniz mohkem iman sayesinde catmaq olar. feth suresinin 4-cu ayesini xatirlayaq: mominlerin imanlarinin ustune iman artirmaq ucun onlarin qelblerine arxayinliq nazil eden odur. bu ayeye esasen allah-teala doğru imana malik olanlarin qelblerine aramliq vermekle onlarin imanini daha da artirir. artirilmiş iman sekine adlanir. sevimli rehber oz sozlerinin birinde sekine meqami haqqinda maraqli aciqlamalar vermişdir. sekine sozunun luğeti menasi sakitlik demekdir. qurani-kerimde buyurulur ki, allah-teala bu hali bezi heqiqi bendelerine eta edir. allah-teala torpağa yağiş nazil etdiyi kimi mominlerin de qelbine boyuk menevi nemet olan bu sakitliyi nazil eder. bu nemetin nece nazil olmasi ve onun mahiyyeti hami terefinden derk oluna bilmez. allah-teala ved verib ki, ona teref bir addim atana o ozu on addim yaxinlaşacaq. muhemmed suresinin 17-ci ayesinde buyurulur: allah hidayete olunanlarin hidayetini artirar ve onlara teqva eta eder. deyilenler azğinliq yolunu secenlere de aiddir. tovbe suresinin 125-ci ayesinde oxuyuruq: qelbinde xestelik olanlara geldikde ise (her bir sure) onlarin alcaqliğinin ustune alcaqliq getirer. beli, ele insanlar var ki, quran onlari neinki hidayet etmir, hetta azğinliqlarini artirir. allah-teala zelalet yolunu secenlerin suqutunu labud etmişdir. seff suresinin 5-ci ayesinde buyurulur: haqqdan dondukleri uzunden allah da onlarin qelblerini donderdi. allah itaetsiz qovmu hidayet etmez. unutmayaq ki, allahin lutfunden kenarda qalmiş insani kimse doğru yola yonelde bilmez: allahin azdirdiği-na hidayet yoxdur. elbette ki, bu mehrumiyyetin sebebkari yalniz insanin ozudur. İsra suresinin 18-19-cu ayelerinde oxuyuruq: her kes fani dunyani istese, orada olan istenilen nemeti dilediyimiz şexse vererik, sonra da onu cehenneme gondererik... her kes momin olub axireti istese onun ucun ve sey gosterse, bilsin ki, oz zehmetinin evezine alacaqdir. demek, allah-teala her iki destenin isteyine yardim gosterir. behişt isteyen behişte, cehennem isteyen ise cehenneme qovuşdurulur. deyildi ki, allah sekine halini nazil etmekle bezi mominlerin qelbinde imani guclendirir. elbette ki, bu tesadufi deyil ve mominlerden asili olan bir işdir. sekine halina o insanlar layiq gorulur ki, oz imanlarinda sedaqet-lidirler. bu insanlar iman getirdikden sonra butun varliqlari ile dine xidmet edirler. onlarin bu sedaqetinin evezi butun insanlarin ducar olduğu iztirab ve nigaranciliqdan amanda qalmalaridir. onlar zerre qeder de olsun qorxu ve tereddud duymadan allah yolunda canlarinda kecir. allahin yardimi olmadan bele bir ruhiyye elde etmek qeyri-mumkundur. enfal suresinin 2-ci ayesinde oxuyuruq: mominler yalniz o şexslerdir ki, allahi xatirladiqlari zaman urekleri titreyer, allahin ayeleri oxunduqda imanlari artar ve oz rebblerine tevekkul ederler. allahi yad ederken qelb ne ucun titremelidir? meger allah qorxuludurmu? xeyr, allah qorxulu deyil. İnsan allahdan yox oz gunahlarindan qorxur. gunahkar insan allahi xatirlayarken oz itaetsizliklerini yadina salib heyecan kecirir. boyuk imana malik şexsler ise allahin adi cekilerken onun ezemetinden riqqete gelirler. İnsan boyuk bir şexsiyyetin qarşisinda dayanarken ozunu itirir, dili topuq vurur. bu heyacani doğuran hemin şexsin ezemetidir. yeni hemin şexs terefinden hec bir qorxu olmasa da onun ezemeti qarşisinda sakit dayanmaq olmur. eger insan insanin qabağinda bu cur heyecanlanirsa, allahin qarşi-sinda nece sakit dayana biler? eger bu heyacani duymuruqsa, demek, imanimiz zeifdir. qurani-kerimde heqiqi iman ve heqiqi mominin bir cox xususiyyetleri sadalanir. bu xususiyyetlerden biri odur ki, allahin ayelerini eşiderken onlarin imani artir. mominlerin diger bir xususiyyeti allaha tevekkul etmeleri-dir. butun bunlardan melum olur ki, imani guclendiren amillerden biri quran ayelerini dinlemekdir. elbette ki, bu ayeler heqiqet qarşisinda teslim olmuş insanlara musbet tesir gosterir. evvelki movzuda sadalanmiş hallarin bir-biri ile elaqesi varmi? duşmenlerin hucumlari qarşisinda yaranan bohran, sekine hali ve qurani dinlemek arasinda hansi bağliliq var? bu suallara cavab tapmaq ucun iman mefhumunu anlamaq lazim gelir. İmanin ne olduğunu bilsek, onu guclendirme yollarini da tapa bilerik. anladiği heqiqete emel etmek insanin fitri xususiyyetidir. İnsan zulmete duşdukde işiq axtarir, soyuq havada isti geyinir, istide serinleşdirici vasitelerden istifade edir. ona gore de insanin oz derk edib başa duşduyu heqiqete emel etmesi teeccublu deyil. teeccublu odur ki, insan bildiyine emel etmesin. teeccublu odur ki, insan allahin varliğini bildiyi halda heya edib gunahdan cekinmesin. İnsan bilir ki, onun ibadet ve itaetine allahin hec bir ehtiyaci yoxdur. butun ilahi gosterişlerin mehz ozu ucun xeyirli olduğunu bilen insan yene de itaetsizlik gosterir. hami gozel anlayir ki, allah yalniz insan ucun zererli işleri qadağan edir. amma yene de zerere gedirik. butun bu muşkullerin helli ucun yegane yol insanin oz imanina qarşi diqqetli olmasidir. İmana gosterilen diqqet onun tesirini daha da guclendirir. deyilenlere aydinliq getirmek ucun bir nece misal cekek: xeste insanin ağrilari, adeten, geceler şiddetlenir. eslinde ise gunduzler diqqeti muxtelif işlere celb olunan insan hemin ağrilari mueyyen qeder unudur. demek, deyişen ağri yox, ağriya yetirilen diqqetdir. geceler insanin diqqeti etraf muhitden kesildiyinden butun diqqet ağrilara yonelir ve o, bu ağrilari daha cox hiss edir. İnsanin sevinci de beledir. diqqeti muxtelif işlere celb olunmuş insan sevinci de o qeder derinden hiss etmir. İnsan bir nemete ne qeder diqqet yetirerse, bu nemetden bir o qeder de sevinc duyar. qorxu da beledir. İnsan qorxduğu şey haqqinda ne qeder cox duşunerse, bir o qeder de cox qorxar. demek, insan allah, onun sifetleri, elmi, hikmeti, qudreti, merhemeti haqqinda ne qeder cox duşunerse, imani da bir o qeder guclener. İnsanin diqqetini bu heqiqetlere celb eden butun şeyler imani guclendirir. quran ayeleri allahin kelamidir. ona gore de bu ayeleri eşiden insan allahi yada salir, onun haqqinda duşunur, neticede imani artir. soze diqqet soz sahibine diqqetdir. allahin kelamina diqqet allaha diqqetdir. elbette, bu o zaman baş verir ki, insan ozu ucun uyğun şeraiti yaratsin. İtaetsizliye verdiş vermiş insana quran kelaminin hec bir tesiri yoxdur. kar insanla uzbeuz danişsan da seni eşitmez. ona yalniz işare ile ne ise başa salmaq olar. amma bu kar şexs arxasini sene cevirse, ne qeder qişqirsan, atilib-duşsen faydasi yoxdur. beli, quran ayelerine arxa cevirib, onu eşitmek istemeyenler de var. bele insanlara ayelerin hec bir tesiri yoxdur. belke de, bu ayeler hemin insanlarin ezabini ağirlaşdirir. İsra suresinin 82-ci ayesinde buyurulur: biz quranda mominler ucun şefa ve merhemet olan ayeler nazil edirik. o, zulmkarlarin ise yalniz ziyanini artirir. fatir suresinin 42-ci ayesinde oxuyuruq: var gucleri ile allaha and icdiler ki, eger onlara bir xeberdarliq eden gelse, ummetlerin icinde en doğru yolda olanlardan olacaqlar. onlara xeberdarliq eden geldikde ise bu, onlarin ancaq nifretlerini artirdi. onlar quran ayelerini eşiderken boyuk bir xeterden qacirmiş kimi qacirlar. onlar ayeleri eşiderken bu ayelere istehza edirler. muddessir suresinin 31-ci ayesinde buyurulur: biz cehennem gozetcilerini tekce meleklerden qerar vermişik. onlarin sayini yalniz kafirlerin imtahana cekilmesi ucun qerar verdik ki, ozlerine kitab verilenler yeqin etsinler, iman getirenlerin imani daha da coxalsin, kitab verilenler ve mominler şekk-şubheye duşmesinler, qelblerinde xestelik olan kafirler desinler ki, allah bu mesel ile ne demek istemişdir? gozetci meleklerin sayinin on doqquz nefer olduğu bildirilir. evvelki ilahi kitablarda da cehennem melekleri-nin sayi on doqquz nefer gosterilmişdir. hemin kitablardan xeberdar olanlar qurani oxuyarken meleklerin sayindan anlayirlar ki, quran da allah terefinden gonderilmiş kitablardandir. neticede, quran ve peyğembere iman artir. amma bu sohbeti eşiden kafirler ve muşrikler istehza ederek deyirler ki, onlarin sayini iyirmi etmek olmazdimi?! demek, iman artirmaqdan otru qeyd olunan sebebler her bir insanin allaha olan diqqetini artirir. diqqet artdiqda ise insan allahi daha cox derk edir ve ona olan imani artir. bir daha qeyd edek ki, bu amiller yalniz allah qarşisinda teslim olanlar ucun tesirlidir. unutmayaq ki, allah ona teref bir addim atanlara on addim yaxinlaşmaqla cavab verir. xeyir iş gorene on qat artiq evez verilecek. umid edirik ki, imanin şertlerine emel etmekle gunbegun allaha daha cox yaxinlaşacağiq. elbette ki, allahin yardimi ile!
 0  12  + 5