Iman ve mertebeleri(03.04.2020 | 13:11)
aye ve revayetlerden melum oldu ki, insanin suqutunun esl sebebi qeflet, onun ziddi ise diqqetdir ki, insani xoşbextliye aparir. qeyd edildi ki, sohbet hansisa qeyri-zeruri movzudan yox, dinin esasini teşkil eden tovhid, nubuvvet ve meaddan xebersizlikden gedir. İnsanin diqqet merkezinde olmali meselelerin en muhumu budur ki, varliq alemi musteqildir, yoxsa oz yaradicisindan asili veziyyetdedir? bu suala doğru cavab tapan insan ucun bir cox qaranliq meseleler oz-ozune işiqlanir. merhum ellame tebatebai ve diger boyuk alimlerin fikirince butun bilikler tovhidden qaynaqlanir. yaradici haqqinda duşunen insan hokmen bir allahi qebul edir. eger qebul etsek ki, varliq alemi musteqil deyil, onun başqa bir musteqil zatdan asliliğini qebul etmeye mecburuq. bele bir zat, yeni başlanğic butun noqsanlardan uzaq ve sonsuz kamala sahib olmalidir. başlanğici qebul eden insan bu zatin sifetlerini tanimağa calişmalidir. yaradicinin sifetlerini tanimaq merhelesinde rastlaşdiğimiz sifetlerden biri hikmetdir. allahin hikmet sahibi olmasi subut edir ki, varliq alemi ebes yere yaradilmamişdir. demek, insanin da yaranişi mena kesb edir. eger yaradiliş menasiz deyilse insan oz yaraniş meqsedini mueyyenleşdirmelidir. amma insan yalniz ağlina istinad etmekle bu suala cavab tapa bilmez. ona gore de allah-teala vehy yolu ile insani istiqametlendirir. bu aridicilliqla tovhid behsinden nubuvvet behsine kecirik. allahin diger bir sifeti edl, yeni allahin edalet sahibi olmasidir. mehz bu edalet sebebinden mominle kafire, yaxşi ile pise ferq qoyulmalidir. doğru yolu secenler mukafata, azğinliq yolunu secenler ise cezaya catmalidir-lar. bu meqamda mead meselesi ortaya cixir. gorunduyu kimi, butun meseleler tovhidden qaynaqlanir. beli, tovhid heyatin esl mayasidir. din ve İslam allahi tanimaq, ona perestişden ibaretdir ve pak-pakize olan la ilahe illellah kelmesi ile ifade olunmuşdur. allahi perestişe layiq bildikden sonra bele bir sual yaranir ki, ona nece perestiş etmek lazimdir? bu sualin cavabi İslamin gosterişleridir. butun bu gosterişler yalniz perestiş yolunu işiqlandirir. biharul-envarda bele bir hedis var: İslam teslim olmaqdir. (68-ci cild). beli, insan perestişe layiq yegane varliq qarşisinda teslim olmalidir. İnsan calişaraq ele bir noqteye catmalidir ki, bu sozleri deye bilsin: men ozumu allaha teslim etdim. İnsan ele bir meqama catmalidir ki, nezerleri yalniz varliq aleminin yaradicisina dikilsin. ele bu sebebden de qurani-kerim insani teslim meqami-na catdiracaq iman ve saleh emele cağirir. İlk once iman ve saleh emelin mahiyyetini araşdirmaq lazim gelir muhum suallardan biri budur ki, insan neye iman getirmelidir? bele demek olar ki, hami imanlidir, amma baxir neye. muşrkiler de oz butlerine iman getirmişdiler. oz novbesinde, materialistler de materiyaya, yeni maddeye imanlidirlar. qurani-kerimde buyurulur: İman getirib saleh işler gorenleri tezlikle behişte daxil ederik. goren, nezerde hansi iman tutulur? İslamla taniş olanlar ucun aydindir ki, sohbet hansi imandan gedir. amma dinin en esas meselelerine şekk-şubhelerle yanaşilan bu dovrde iman haqqinda tekrar danişmağimiz lazim gelir. bir zaman materialistlik ele debe duşmuşdu ki, bu eqide ziyaliliğin zirvesi hesab olunurudu. hetta bezi ruhaniler de tesir altina duşerek marksizmi destekleyirdiler. Şehid mutehherini şehadete yetiren furqan destesinin başcisi hemin marksist baxişli ruhani telebelerden idi. bu insanlar qurani oz bildikleri kimi tefsir edir ve iman dedikde meqsede imani nezerde tuturlar. onlarin meqsedi ise tam beraber cemiyyet qurmaqdir. onlar marksizmin beyan etdiyi tebeqesiz cemiyyet ideyasina esaslanirdilar. amma butun bu fikirlere dini don geyindirilir-di. marksizm nezeriyyesinin esas muddealarindan biri ictimai tebeqelerin leğv olunmasidir. bu ideyaya uyan ruhaniler mocud olacaq yegane tebeqeni tovhide bayraği altinda yaşayan cemiyyet kimi yozurdular. beli, marks ve engelsin vahid sosial tebeqesine İslam tovhidi donu geyindirilirdi. onlar imani meqsede tekallahli cemiyyetinin teşkili, bu cemiyyeti ise beraber tebeqeli cemiyyet kimi tanitdirirdilar. sivil dunyada da marksiz ideyalarina oxşar ideyalar ortaya atilir, iddia olunur ve bu ideyalar qurani-kerimden goturulmuşdur. onu yeni qiraet adlandirirlar. bele bir ideya İslam peyğemberinin zamaninda da olmuşdur. amma o zaman bu eqide rey esasinda tefsir adlan-dirilirdi. bu ideyanin terefdarlari iman dedikde insanin oz hakimiyyet, tale ve azadliğina imanini nezerde tuturlar. eslinde quranda pislenilen sifetler quranin adindan yaxşi kimi teqdim olunur. casiye suresinin 23-cu ayesinde buyurulur: heva-hevesini ozune tanri edenin ve allahin bilerekden yoldan cixart-diğini, qulağini ve qelbini mohurlediyi ve gozune perde cekdiyi kimseni gordunmu? İndi allahdan başqa onu kim hidayet eder? aydin olur ki, nefse itaet azğinliqdir. halbuki, yeni qiraetciler nefs isteklerinden ve bu isteklere hormetle yanaşilmasindan danişirlar. İman movzusunda diqqeti celb eden meselelerden biri onun mertebeleridir. İmanin muxtelif dereceleri vardir. momin adlandirilan insanlarin iman dereceleri bir-birinden ferqlenir. bezi ayelere nezer salaq: mominler yalniz o şexslerdir ki, allahi yada saldiqda urekleri titreyer, allahin ayeleri onlara oxunduqda imanlari artar ve oz rebblerine tevekkul ederler.;mominlerin imanlarinin ustune iman artirmaq ucun onlarin qelblerine arxayinliq nazil eden odur.; camaat onlara deyende ki, size qar-şi bir yere yiğişmişlar, onlardan qorxun, onlarin imanlari artirildi. mominler muşrik destelerini gordukde dediler: bu, allah ve onun resulunun bize verdiyi veddir. allah ve onun resulu duz demişler. bu, yalniz onlarin iman ve teslimciliklerini artir-di. bu ayelerle taniş olduqdan sonra hec bir şubhe qalmir ki, imanin dereceleri var ve bu dereceler artib-azala biler. bezi revayetlerde bu dereceler haqqinda danişilmişdir. İmam sadiq (e) buyurur: İmanin on derecesi var. selman onuncu, ebuzer doqquzuncu ve miqdad sekkizinci iman derecesindedirler. diger bir revayetde buyurulur: allah-teala imani yeddi paya bolub: yaxşiliq, duzgunluk, yeqinliq, raziliq, vefadarliq, elm ve dozum. sonra onu xalq arasinda bolub. kimine bir, kimine iki ve ya daha cox pay duşub ... bir pay imana malik olan şexse iki pay imani olan şexsin yukunu yuklemeyin ... onlar bu yuku daşiya bilmez. sonsuzluğa uzanmiş şuani sonsuz parcalara ayirmaq mumkun olduğu kimi imanin da derecelerini sonsuzluğadek artirmaq olar. eger iman on dereceye bolunubse her bir derecenin ozunu de derecelere ayirmaq olar. İmanin ne derecede olduğunu mueyyen etmek ucun insanlarin emeline diqqet yetirmek lazimdir. en yuksek iman mertebesine catmaq ucun istisnasiz olaraq butun dini gosterişlere emel etmek lazimdir. emel azaldiqca iman derecesi de azalir. amma hetta bir dini gosterişi qelben qebul etmeyen şexs kafirdir. yalniz butun dini gosterişleri qelben qebul edib bu gosterişlere emel etmek fikirinde olan insan imanin birinci pillesine qedem qoyur. qelben qebul etdiyi buyuruqlara qismen emel eden insan oz emeline uyğun iman mertebesinde yer tutur. diqqet edin, sohbet qismen qebul etmekden yox, qismen emel etmekden gedir. yeni hansisa bir ilahi gosterişi qelben qebul etmeyen insanda iman axtarmağa deymez. allahi qebul eden insan onun qarşisinda tam teslim olur. allah qarşisinda qismen teslimcilik meqbul deyil. amma butun dini buyuruqlari qelben qebul etmiş insan bu buyuruqlara qismen emel edirse, o, kafir yox, gunahkar momin sayilir. kafirin noqsani inaminda, gunahkarin noqsani ise emelindedir. gunahkar şexs kafir şexsden ferqli olaraq butun heqiqetleri qebul edir, sadece, nefsin vesveseleri ucbatindan emele munasibetde sustluk gosterir. noqsansiz inam ve noqsansiz emel sahibleri mesum, yeni gunahsiz adlanir. İslam dini yalniz on dord neferi mesum hesab edir. on dord mesum dedikde hezret peyğember (s), qizi fatime (s) ve on iki imam nezerde tutulur. sozsuz ki, bu on dord neferden başqa da gunahsiz adamlar ola biler. meselen xanim zeyneb (e), hezret ebulfezl ebbas (e) kimi ilahi şexsiyyetleri gunahkar hesab etmek olmaz. on dord mesumu digerlerinden ferqlendiren ise onlarin gunahsizliğina zamin durulmasidir. bu on dord neferin gunah-sizliğina etiqad şie mezhebinde esas şertler-dendir. amma başqalarini gunahsiz qebul etmek şert deyil. merhum seyyid murteza ve merhum seyyid rezi boyuk şie alimlerindendir. bu iki qardaş merhum Şeyx mufidin şagirdileri olmuşlar. bir gun Şeyx mufid yuxuda gorur ki, hezret fatime (s) imam hesen ve imam huseynin elinden tutub Şeyx mufidin yanina getirir ve buyurur: ya Şeyx, bu uşaqlara fiqh oyret. Şeyx bu yuxunun tesirinde iken subh tezden bir qadin iki uşaq getirib hezret zehranin (e) sozlerini tekrar edir: ya Şeyx, bu uşaqlara fiqh oyret. bu uşaqlar hemin seyyid murteza ve seyyid rezi idi. Şeyx mufid oz yuxusunu bu uşaqlara yozur. bir gun bu iki boyuk şexsiyyet ikilikde namaz qilmali olurlar. fiqhe esasen cemiyyet namazinda daha teqvali ve pehrizkar şexs pişnamaz dayanmalidir. seyyid murteza ve seyyid rezi her ikisi bu hokumle taniş idiler. seyyid murteza deyir: buyurun, hec bir gunaha yol vermemiş insan pişnamaz durarsa daha yaxşidir. seyyid rezi bele cavab verir: siz buyurun, fikrinden gunah kecmemiş insan pişnamaz durarsa daha yaxşi olar. ayetullah behcet buyurur: necefde tehsil aldiğimiz zaman qacar neslinden olan bir neferle taniş idim. o, bir vaxt İranin İraqda konsulu vezifesinde calişmişdi. bu pak insan konsulluğ işini bitirdikden sonra necef şehe-rinde hezret elinin (e) meqberesi yaxinliğinda meskunlaşmişdi. bu cusseli, vuqarli yerişe malik insanin daim tevazo ile aşaği eyilmiş başi sanki, o pehlevan cusseden deyildi. bu şexs ehtizar halinda, can vererken bele deyirdi: perverdigara, ozun bilirsen ki, yetkinliye catdiğim gunden indiyedek bilerekden gunah etmemişem. amma etiraf edirem ki, huzurunda elim boşdur. eger mene rehm etmesen, hec bir mukafata haqqim yoxdur. rehm et mene, ya rebb! eqli ve felsefi baximdan adi bir insanin kamilliye catmasi, imanini qoruyub gunaha yol vermemesi mumkundur. amma, elbette ki, boyuk ekseriyyetin imani zeifdir. İnsan yixilir, durur, bir gun muti, bir gun ise asi olur. İnsanin iman mertebesi onun yol verdiyi gunahlarin miqdari ile teyin olunur. her birimiz calişmaliyiq ki, allahin yardimi ile gunahdan uzaqlaşaq.
 0  17  + 7