Ilahi ezemetin menasi(03.04.2020 | 13:11)
zehnimizde bu movzuya uyğun hansi tesevvurler var? huvel-eliyyul-ezim deyerken tesevvurumuzde ne canlanir. İnsan maddi varliq olduğundan bele menalari cetin derk edir. ona gore de oz merifetimizi guclendirmeliyik. her halda, ilahi ezemet haqqinda tehlile maddi mefhumlardan başlamaliyiq. bizim nezerimizde boyukluk kemiyyet gostericisidir ve o şeyi boyuk hesab edirik ki, onun hecmi boyuk olsun. amma ele şeyler de var ki, cism olmasa da, onu boyuk sayiriq. meselen, deyirik ki, filankesin ruhu cox boyukdur. ozumuz de gozel bilirik ki, ruh cism deyil. amma ruhun ehemiyyetini gostermek ucun, başqa soz tapa bilmirik. ona gore de allah haqqinda danişarken de uyğun ifadelerden istifade edirik. bir nov, her varliq alemine oz penceresinden baxir. fil oz xortumunu, zurafe oz boyunu, maral oz buynuzlarini daha deyerli keyfiyyet hesab edir. allahin ucaliği haqqinda duşunerken insan ani olaraq semaya nezer salir. cunki onun fikirince, ucalan yalniz semaya ucala biler. amma calişmaliyiq ki, maddi keyfiyyet-lerden daha ustun olan menevi keyfiyyetleri tesevvurumuzde canlandiraq. merifetimiz art-diqca tesevvurlerimiz maddi unsurlerden temizlenmelidir. demek, allah haqqinda duşuner-ken ilk addimda maddi tesevvurlerden istifade edib, pille-pille menevi tesevvurlere nail olmaliyiq. allahin ezemetini derk etmek ucun de bu yoldan istifade etmek olar. eger hezret eli (e) kimi allahi qelb gozu ile gore bilmirikse, bes ne edek? haqqinda danişacağimiz hedis kafi kitabinda neql olunmuşdur. hedise gore medine-de zeyneb adli bir etir satan (ettare) qadin var idi. bu qadin tez-tez peyğemberin (s) evine geler, peyğember (s) ve onun arvadlari zeynebden etir alardilar. bir gun peyğember (s) otağa daxil olarken guclu etir qoxusu duydu. anladi ki, zeyneb onlara qonaqdir. zeyneb hezreti peyğemberi (s) gorub salamlaşdiqdan sonra bele erz etdi: ey allahin resulu bu gun etir satmağa yox sual vermeye gelmişem. allahin ezemetini nece derk edim? hezret peyğember (s) buyurdu: allahin ezemetini derk etmek ucun onun yaratdiqlarinin ezemeti barede duşun. beli, hedisden gorunduyu kimi İslam peyğemberi (s) menevi keyfiyyetin derki ucun maddi mefhumlardan istifade etmeye cağirir. zeyneb merifet yolunda ilk addimlarini atir ve hele ki, qelb gozu ile gormekde acizdir. bu qadini zehninde yalniz maddi mefhumlar movcuddur. ona gore de bu qebilden olan insanlar yalniz maddi mefhumlardan istifade etmekle ilahi ezemeti tesevvur ede bilerler. bezilerimiz hetta maddi ezemeti de laziminca derk ede bilmirik meselen, bir dağin boyukluyunu tesevvur etmek ucun teyyareden baxmaq lazim gelir. bu baxişda da noqsan var. cunki bir şeyden uzaqlaşdiqca hemin şey insanin nezerinde kicilir. umumiyyetle her hansi bir şeyi heqiqi olcusunde gormek mumkun deyil. İnsan bir şeyi tam gormek ucun kenara cekilir. kenara cekildikde ise olculer kicilir. hiss ve xeyal yolu ile derketmeden sonra novbe eql yolu ile derketmeye catir. hiss ve xeyala siğmayan boyuk şeyler eqlin ixtiyarinda qalir. mehz bu meqamda meydan muqayiseye verilir. meselen, tesevvure siğmayan bir şeyi beyan etmek ucun onu tesevvurumuzdeki mefhumla muqayise edir ve deyirik: filan şey filan şeyden min defe boyukdur. amma bu yol da meseleni tam hell etmir. cunki muqayise zamani ele bir reqem alina biler ki, bu reqem tesevvurumuze siğmaz. demek, insan hetta maddi ezemetleri olduğu kimi derk ede bilmir. bununla bele, menevi ezemetleri derk etmek ucun maddi mefhumlardan istifade etmekden başqa cixiş yolu yoxdur. ele buna gore de İslam peyğemberi (s) zeynebin diqqetini allahin yaratdiqlarina yoneldir. eger sizden soruşsalar ki, bir damala su ile okean arasinda ne qeder ferq var, elbette ki, deqiq cavab vere bilmezsiniz. amma deye bilersiniz ki, okean damladan cox-cox boyukdur. hezret peyğember (s) ilahi ezemeti zeynebe anlatmaq ucun bele buyurur: bu yer kuresi ne qeder boyuk olsa da, onu ehate eden alemle muqayise de sehraya duşmuş uzuk qeder kicikdir. sonra hezret (s) bele buyurur: yer kuresi onu ehate eden alemle birlikde birinci semadan, birinci sema ikinci semadan, bu qayda ile altinci sema yeddinci semadan eyni qeder (sehrada itmiş uzuk qeder) kicikdir. qedim dovrlerde insanlara ilahi ezemeti elmi yolla anlatmaq cetin mesele idi. amma hal-hazirda astronomiyanin kainat haqqinda elde etdiyi reqemlerden adi insanlar da xeberdardir. İndi ekser insan yerin guneşden cox-cox kicik olduğunu bilir. hami bilir ki, guneşle yer arasindaki ferq portağalla onun uzerindeki noqtenin ferqinden daha boyukdur. elece de guneş sistemi kehkaşanla muqayisede olduqca cilizdir. İşiq her saniyede 300 min km yol gedir. bele bir suretle işiq guneşden yere 8 deqiqeye catirsa, guneşle yer arasindaki mesafenin boyukluyunu ozunuz tesevvur edin. amma bu fezanin boyukluyu kehkeşanin boyukluyu ile muqayisede sifiri xatirladir. astronomlar bildirirler ki, gorduyumuz ağ yol kehkeşani movcud sonsuz kehkeşanlardan biridir. İki kehkeşan arasinda-ki mesafe on milyard işiq ilinden coxdur. yeni saniyede eger uc yuz min km suretle bir kehkeşandan o birine doğru hereket etsek on milyard il yol getmeliyik. İndi ozunuz tesevvur edin ki, bizim yer kuresi kainatla muqayisede ne qeder kicikdir! bu ezemeti derk eden insan oz cilizliğini anlayib başini dik tutmaz. eger allahin yaratdiği kainat bu qeder ezemetlidirse allahin ezemeti tesevvure siğasi deyil. amma bu ezemeti azca da olsa derk etmek ucun hezret peyğemberin (s) zeynebe buyurduğu kimi, varliq aleminin ezemeti haqqinda duşunmeliyik. umid edirik ki, mueyyen mutalielerden sonra bu duşunceye nail olacağiq. bu heqiqeti derk eden insan allah qarşisinda xuşu halina gelecek, xecaletden eriyib muma donecekdir. İnsan bu ezemeti derk etmekle yanaşi, gunahlari ve intizarinda olan cezalar barede fikirleşerse, xuşu hali da guclener!
 0  15  + 5