Hikmetli Kelamlari [401-450](03.04.2020 | 13:43)
401 imam ali eleyhis-salam (fikirleshmek baresinde) buyurmushdur: qelb gozun sehifesidir. (gerek gozun gorduyu shey qelbin sehifesine yazilsin, baresinde fikirlesherek dushunulsun, haqq ve ya batil, xeyir ve sher olmasi aydinlashdirilsin.) 402 imam ali eleyhis-salam (perhizkarligin medhinde) buyurmushdur: perhizkarliq xasiyyetlerin bashchisidir. (her bir gozel xasiyyet ona baglidir ve perhizkarliq, onlarin hamisini ehate edir.) 403 imam ali eleyhis-salam (muellime ehtiram gostermeye teshviq ederek) buyurmushdur: dilinin itiliyini seni danishdirana (sene danishmaq oyredene), elece de natiqlik bacarigini seni (natiqlikde) duz yola istiqametlendirene yneltme. 404 imam ali eleyhis-salam (chirkinliklerden uzaq olmaq baresinde) buyurmushdur: senin edeb ve gozelliyin uchun bashqasinda pis saydigin sheyden (chirkin ishlerden) uzaqlashmagin kifayetdir. 405 imam ali eleyhis-salam (sebrlilik baresinde) buyurmushdur: kim (musibet ve qem-qusse bash verende dunyanin bezek-duzeyine bagli olmayan) azad insanlar kimi sebr etse, sebrlidir (ve oz savabini alacaqdir). eger (hemin hadisede dozumsuzluk ederek) sebr etmese, tecrubesiz nadanlarin unutmasi kimi yaddan chixaracaqdir. (hemin nadanlar hadiselerle qarshilashanda dozumsuzluk ederler ve sonra bir chare olmamasini gorub susarlar. onlarin bu susmaginda savab yoxdur ve eksine, dozumsuzluklerine gore cezalandirilacaqlar.) 406 diger bir revayetde deyilir ki, imam ali eleyhis-salam bashsagligi ve urek-direk verdiyi eshes ibn qeyse (yene de sebrlilik baresinde) buyurmushdur: eger boyukler ve alicenablar kimi sebrlilik etsen, bu, (eyb ve noqsan sifetlerden pak ve uzaq olan allahin yaninda) gzel ve beyenilen bir ishdir. amma sebrsizlik etsen, (hemin musibeti) heyvanlar (chekdikleri eziyyetleri) unutduqlari kimi yaddan chixaracaqsan. (axir ki, nacharliqdan sebrli olacaqsan, amma bu defe savabsiz.) 407 imam ali eleyhis-salam dunyanin vesfi ve neceliyi baresinde buyurmushdur: dunya (oz zinet ve bezeyi ile) aldadir, (bela ve chetinlikleri ile) ziyan vurur ve (suretle, tez) kechir (onlardan ayrilir). (dunya heqir ve alchaq oldugu uchun) eyb ve nqsan sifetlerden pak ve uzaq olan allah onu z dostlarinin savabi, dushmenlerinin ise cezasi etmeye razi olmadi. dunya ehli o karvan kimidir ki, (bir az istirahet edib yorgunluqlarini almaq uchun) dushduyu esnada birden karvanbashilari (karvanin qabaginda geden bashchilari) haray salar (ki: yola dushun, bura istirahet yeri deyil) ve sonra onlar yola dusherler. 408 imam ali eleyhis-salam oglu (imam) hesen eleyhis-salama (varislere mal-servet saxlamagin ziyani baresinde) buyurmushdur: ogulcanim ! ozunden sonra dunyadan (dunyanin mal ve servetinden) hech ne qoyma. unki onu iki shexsden biri uchun qoyursan: ya allahin itaet ve bendeliyi yolunda serf eden kes uchun ki, bele olan suretde o, senin bedbext olmagina ve ziyana ugramagina sebeb olan sheyle xoshbext olur. ya da allaha qarshi gunah ve itaetsizlik eden kes uchun ki, bele olan halda, o, senin onun uchun topladigin sheye gre bedbext olur ve sen onun gunah etmesine kmekchi ve yardimchi olmusan. bu iki haldan hech biri senin, zun uchun sechib gturmeyine layiq ve munasib deyil. (seyyid rezi eleyhir-rehme deyir:) bu kelam bashqa cur de revayet edilib ve o beledir: allaha hemd ve hezret peygembere salamdan sonra: dunyadan (dunya malindan) senin ellerinde olanlarin senden qabaq sahibi olub. senden sonra da diger bir sahibe chatacaq. sen (onu) iki neferden biri uchun toplayirsan: (ya) o kes (uchun) ki, senin topladiqlarin baresindeallaha itaet edecek ve belelikle, senin, sebebinden bedbext oldugun sheyle xoshbext olacaq. ya da o kes (uchun) ki, onu allaha itaetsizlikde ishledecek ve belelikle, senin topladigin sheyle bedbext olacaq. bu ikisinden hech birini zun uchun sechmeyin ve elece de onun uchun z chiyinlerine yuk (gunah) gturmeyin layiq deyil. buna gre de kechen (olen) uchun allahin bagishlamasina, qalan uchun ise allahin ruzisine umidvar ol. (ne gedene teessuflen, ne de qalanin derdini chek.) 409 imam ali eleyhis-salam o hezretin huzurunda [] [estegfirullah] (allahdan bagishlanmaq isteyirem) deyen shexse (istigfar edib gunahlarin bagishlanmasini istemeyin shertleri baresinde) buyurmushdur: anan vayina otursun! istigfarin (heqiqi menasinin) ne olmasini bilirsen (ki, onu dushunmeden diline getirirsen)? istigfar, yuksek meqamli destenin (mominlerin) derece ve meqamidir. o, alti menasi (sherti) olan bir addir. (eger alti shertin hamisi bir yerde toplanmish olsa istigfar kamil, eks halda ise naqisdir.) birincisi kechmish gunahdan peshman olmaq; ikincisi ona qayitmagi hemishelik olaraq terk etmek qerarina gelmek; uchuncusu, boynunda ziyan ve gunah olmayan pakliqla allaha qovushmagin (mukafat elde etmeyin) uchun xalqin haqlarini eda etmek; drduncusu sene (namaz, oruc ve hecc kimi) vacib olmush, elece de elden chixardigin (yerine yetirmediyin) her bir sheyin haqqini (qezasini) yerine yetirmek; beshincisi sey gsterib (bedeninde) haramdan yaranmish eti huzn ve kederle o qeder eridesen ki, deri sumuye yapishsin ve onlarin arasinda teze et bitsin; altincisi budur ki, gunahin shirinliyini bedenine daddirdigin kimi ibadet ve bendeliyin eziyyetini de ona daddirasan. bele olan halda, (deyilen shertler bir yere toplanan zaman) [] [estegfirullah] (allahdan bagishlanmaq isteyirem) deyersen. 410 imam ali eleyhis-salam (sebrliliyin xeyiri baresinde) buyurmushdur: sebrlilik qebiledir (qebile ve qohumlar insani dushmenin sherinden qorudugu kimi, sebr de insani qoruyur. yaxud de meqsed budur ki, sebrliliye gore xalq hemin shexsle dostlashar ve onun yardimchisi olar, sanki o, qebile sahibi olub). 411 imam ali eleyhis-salam (insanin acizliyi baresinde) buyurmushdur: yaziq ve aciz adem ovladi: ecali gizlidir (ne vaxt oleceyini bilmir), xestelik ve derdleri namelumdur (hemishe aci hadiseler ve xesteliklere duchar olmaq tehlukesindedir), emali saxlanilir (emel defterinde yazilir ve eger ozunun yadindan chixsa da unudulmaz). agcaqanad onu incidir, suyun bogazda qalmasi onu ldurur ve ter onu iylendirir. (butun bunlarla yanashi bele bir kese lovgaliq ve megrurluq ederek oyunmek yarashirmi?!) 412 neql edilib ki, imam ali eleyhis-salam oz sehabelerinin arasinda oturmushdu ve onlarin yanindan gozel bir qadin kechdi. sehabeleri ona baxdilar. o hezret eleyhis-salam (qadinlara baxmaqdan chekindirerek bele) buyurdu: bu erkeklerin gozleri (kefli ve serxosh deve kimi) shehvete berelir ve bu cur baxishlar onlarda shehvet ve ehtiraslarin heyacana gelmesi ve oyanmasina sebeb olur. buna gre de sizlerden biri ona xosh gelen qadina baxanda gerek z arvadi ile yaxinliq etsin. unki o da (diger) qadinlar kimi bir qadindir. (qadinlar hamisi lezzet vermek baximindan birdirler.) sonra xevaricden biri dedi: allah onu kafir ldursun, nece de alim edib onu?! sehabeler sichrayib hemin shexsi ldurmek istediler. imam eleyhis-salam buyurdu: mhlet verin ona (ishiniz olmasin). syushun yerine (oldurmek deyil) ya gerek o da syulsun, ya da gunahindan kechilsin. 413 imam ali eleyhis-salam (aglin menfeeti baresinde) buyurmushdur: aglindan sene bu (menfeet) besdir ki, o senin uchun azginliq yollarini nicat yollarindan sechir. (chunki bu xeyir ve menfeet butun xeyirleri ehate edir.) 414 imam ali eleyhis-salam (yaxshi ve xeyir ishi kichik saymamaq baresinde) buyurmushdur: yaxshi ish gorun ve onun azini kichik hesab etmeyin. chunki onun kichiyi (allahin yaninda) byuk, azi (azinin savabi) choxdur. gerek sizlerden hech kes [bashqasi yaxshi ish grmeye menden daha layiqdir] demesin. allaha and olsun ki, bashqasi daha layiq olar. (chunki) yaxshi ile pisin her birinin z adami var ve siz onlardan her hansi birini terk etseniz, adami onu sizin yerinize yerine yetirecek (ve onu yerine yetiren daha layiqdir). 415 imam ali eleyhis-salam (seadete chatmaq baresinde) buyurmushdur: kim oz gizlinini duzeltse (dushuncesini paklashdirsa) allah onun ashkarini duzelder (gozelleshdirer). kim dini uchun ish grse, allah onun dunya ishini temin eder (chetinliklerden qurtarar onu). kim zu ile allah arasinda olan sheyi gzelleshdirse (allahdan bashqasindan gozunu chekse) allah onunla xalq arasinda olanlari gzelleshdirer (xalqi ona qarshi mehribanlashdirar). 416 imam ali eleyhis-salam (sebr ve agil baresinde) buyurmushdur: sebr (eybleri) rten perdedir. agil (pis ishlere emr eden nefsi) kesen qilincdir. bele ise xasiyyetinin eyblerini sebrlilikle rt ve nefsini ve shehvetini agil ile ldur. 417 imam ali eleyhis-salam (ehtiyaci olanlara el tutmaga heveslendirerek) buyurmushdur: allahin bezi bendeleri var ki, o, (diger) bendelerinin xeyri uchun onlara nemetler ayirir. onlar ne qeder ki, (hemin nemetlerden ehtiyaclilara ve el altinda olanlara) bagishlayirlar, allah hemin nemetleri onlarin ellerinde saxlayir. hemin nemetleri esirgeyende (hech kese bir shey vermeyende) ise onlari onlardan alib bashqalarina hevale edir (ki, mohtaclarin yolunda serf etsinler). 418 imam ali eleyhis-salam (saglamliq ve varliliq baresinde) buyurmushdur: bendenin iki sheye arxalanmasi yarashmaz: saglamliq ve varliliq. (chunki) onu saglam grduyun esnada birden xestelener; varli grduyun esnada birden yoxsullashar. 419 imam ali eleyhis-salam (ehtiyacliliqdan gileylenmek baresinde) buyurmushdur: kim ehtiyacindan mominin yaninda gileylense, sanki gileyini allaha deyib. (chunki momin allahin dostudur.) amma kim hemin ehtiyacindan kafire gileylense, sanki allahdan gileylenib. (chunki kafir allahin dushmenidir.) 420 imam ali eleyhis-salam bayramlarin birinde (orucluq bayraminda) buyurmushdur: bu gun o adamin bayramidir ki, allah onun orucunu qebul edib ve namazini mukafatlandirib (teze paltar geyinen, amma allahin yaninda abri olmayan kesin yox). allaha itaetsizlik ve gunah edilmeyen her bir gun bayram (shadliq ve shenlik) gunudur. 421 imam ali eleyhis-salam (haram malin ziyani baresinde) buyurmushdur: qiyamet gununun en boyuk peshmanchiligi o shexsin peshmanchiliq ve efsusudur ki, var-dovletini haram yolla qazanib ve diger bir shexs onu irs apararaq allahin itaet ve bendeliyinde serf edib. belelikle, hemin shexs cennete, haram var-dovleti qazanan ise oda daxil olar. 422 imam ali eleyhis-salam (chox chalishmagin ziyani baresinde) buyurmushdur: insanlarin alish-verishde en chox ziyana ugrayani ve sey ve telashda en umidsizi o kesdir ki, bedenini oz arzularina chatmaq uchun kohneldib (ozunu qocaldaraq omrunu basha chatdirib), amma qeza-qederler isteyinde ona yardim etmeyibler (o, oz arzularina chatmayib). belelikle, o, hesret ve efsusla dunyadan geder ve (chox chalishmalarinda qazandigi) gunahlari ile axirete daxil olar. 423 imam ali eleyhis-salam (ruzi baresinde) buyurmushdur: ruzi iki curdur: biri seni axtarar, digerini ise sen axtararsan. buna gore de kim dunyani istese (ruzi uchun ozunu chetinliye salsa) lum onu axtarar, arxasinca dusher ki, dunyadan chixarsin. amma kim axireti istese (itaet ve bendelikle meshgul olaraq ruzi uchun ehtiyacindan artiq chalishmasa) dunya onu axtarar ki, o, z ruzisini ondan tam shekilde alsin. (xulase, axiret isteyeni ruzi ozu axtarar, dunyateleb ise ruzini ozu axtarar.) 424 imam ali eleyhis-salam (allahin dostlarinin bezi xisletleri baresinde) buyurmushdur: allahin dostlari camaat dunyanin zahirine (zinet ve bezeyine) baxanda onun batinine (yox olacagina) baxanlar, camaat onun bu gunu ile meshgul olanda (dunya mali elde etmek fikrinde olanda) onun sonu ile meshgul olanlardir (olum seferi uchun azuqe toplayanlardir). belelikle, onlar dunyanin onlari ldurmesinden qorxduqlari sheyi ldurerler (ilahi ezab ve cezaya sebeb olan sheyden chekinerler), onun onlari terk edeceyini bildikleri sheyini terk ederler (onlardan ayrilacagini bildikleri uchun onun malina urek baglamazlar), dunyadan bashqalarinin chox behrelenmelerinin (axiret behrelerine nisbetde) az olmasini ve dunyani elde etmelerinin (ebedi seadeti) itirmek oldugunu (ebedi seadeti elden chixarmaga sebeb olmasini) grerler. onlar camaatin barishdigi sheyle dushmen, camaatin dushmen oldugu sheyle ise barishiqdadirlar (nefsi isteklerden chekinerek onun muqabilinde muqavimet gostererler). kitab onlarin vasitesi ile tanindi (xalq qur'anin hokmlerini derk etdi) ve onlar da hemin kitabla tanidilar; kitab onlarin vasitesi ile z yerinde qaldi (deyishdirilmek ve azalib-choxalmaqdan qorundu) ve onlar hemin kitabla qaldilar (malik olduqlari butun sheyleri ondan goturduler). z umid ve arzularindan (eyb ve noqsan sifetlerinden pak ve uzaq allahin savabindan) ustun umid, qorxularindan (ilahi cezadan) ustun qorxu grmurler. 425 imam ali eleyhis-salam (olumu yada salmaq baresinde) buyurmushdur: lezzet ve shadliqlarin kesilmesini ve gunahlarin qalmasini yada salin. (olumun fikrinde olun. chunki onun chatmasi ile bir neche gunluk lezzetler aradan gedecek ve gunahlarin cezasi hemishelik olaraq qalacaqdir.) 426 imam ali eleyhis-salam (insanlari sinayaraq imtahan etmek baresinde) buyurmushdur: (insanlari) sina ki, (onlari) dushmen bilesen. (chunki zahirde insanlarin choxu pis deyildirler. amma sinayanda pislikleri uze chixir. seyyid rezi eleyhir-rehme deyir:) bezileri bu kelami peygemberden (sellellahu eleyhi ve alih) neql edibler. amma bu kelamin emirel-mominin eleyhis-salamdan olmasi nezerinin delili, selebin bu beyanidir: ibn erabi bize neql etdi ki, memun dedi: eger ali eleyhis-salam [sina ki, dushmen bilesen] buyurmush olmasaydi men deyerdim ki, [insanlari dushmen bil ki, onlari sinayasan]. 427 imam ali eleyhis-salam (shukr etmek, dua ve tovbe baresinde) buyurmushdur: ola bilmez ki, allah bendenin uzune shukr qapisini achsin (shukr etmeye emr etsin), amma artim qapisini onun uzune baglasin (nemeti artirmasin); dua ve istemek qapisini achsin (ondan istenilmesine emr etsin), amma reva olmaq qapisini uzune baglasin (onun isteyini qebul etmesin); tvbe qapisini achsin, amma bagishlamaq qapisini onun uzune baglasin (gunahlarini bagishlamasin). 428 imam ali eleyhis-salam (comerdlik baresinde) buyurmushdur: insanlarin comerdliye en layiqlisi comerdlerin onda kok atdigi (ata-babalari yaxshi ve comerdlerden olmush) kesdir. 429 imam ali eleyhis-salamdan sorushdular ki, edaletlilik ustundur, yoxsa sexavetlilik? o hezret (edaletin sexavetden ustun olmasi baresinde bele) buyurdu: edalet ishleri oz yerine qoyur, sexavet ise onlari oz yerinden chixardir. (chunki sexavetli shexs lazim olandan artiq bagishlayir.) edalet hamini saxlayir, sexavet ise ancaq bexshish edilmish shexse xeyir verir. buna gre de edalet daha sherefli ve daha ustundur. 430 imam ali eleyhis-salam (nadanligin mezemmetinde) buyurmushdur: insanlar bilmedikleri sheyin dushmenidirler. (chunki nadanlar bildikleri sheyi elm, ondan qalan sheyleri ise sehv sanarlar, nece ki, qur'ani-kerimin yunus suresinin 39-cu ayesinde buyurulur: [ ] [qavraya bilmedikleri sheyi inkar edirler.]) 431 imam ali eleyhis-salam (perhizkarliq ve zahidlik baresinde) buyurmushdur: zahidlik ve perhizkarligin hamisi quranin iki kelmesinde xulase edilib. eyb ve noqsan sifetlerden pak ve uzaq olan allah (hedid suresinin 23-cu ayesinde) buyurmushdur: [ ] [ki, hech vaxt elinizden chixana kederlenmeyesiniz ve size verilene sevinmeyesiniz.] kechmishe heyfslenmeyen ve geleceye sevinmeyen kes, zahidliyi onun iki terefinden (kechmishe ve geleceye etinasizliqla) elde edib. 432 imam ali eleyhis-salam (hokmdarlar baresinde) buyurmushdur: hokumetler kishilerin (sinaq) meydanlaridir. (yarish atlari musabiqe meydaninda tanindigi kimi insanlarin yaxshi ve ya pis olmalari da onlar hakimiyyete gelende uze chixir.) 433 imam ali eleyhis-salam (ishde sustluk baresinde) buyurmushdur: yuxu gunduzun qerarlarini nece de chox pozur ve mehv edir. (bu kelamin sherhi xutbeler feslinde 211-ci kelamin sherhinde deyildi.) 434 imam ali eleyhis-salam (yashayish yeri baresinde) buyurmushdur: senin uchun sheherin biri digerinden daha munasib deyil. sheherlerin en yaxshisi seni chiyinlerine alan (ehalisi seni isteyen ve yashayishinda rifah ve asayishde oldugun) sheherdir. 435 eshterin (allah onu bagishlasin) lum xeberi imam ali eleyhis-salama chatanda (o hezret onun boyukluyu ve cesurlugu baresinde bele) buyurmushdur: malik getdi, amma ne idi malik! allaha and olsun ki, eger dag idise, ayri qalmish ve ezemetli bir dag idi; eger dash idise, ele mohkem dash idi ki, (boyukluk ve mohkemliyinden) hech bir dirnaqli heyvan ondan yuxari qalxa bilmir ve hech bir qush onun uzerinden uchmurdu. (o, tek ve misilsiz idi, hech kes ona qalib gele bilmezdi. seyyid rezi eleyhirrehme deyir:) (esas metndeki) [ ] [find] kelmesi diger daglardan ayri olan dag menasindadir. 436 imam ali eleyhis-salam (ishde ezmkarliq gostererek onu davam etdirmeyin medhinde) buyurmushdur: davam etdirilen az ish yorgunluq getiren chox ishden daha yaxshidir. (bu kelam ele 270-ci kelamdir, amma kelmelerinde olan bir az ferqle ki, onun sherhi orada deyildi.) 437 imam ali eleyhis-salam (sifetlerin inkishaf etmesi baresinde) buyurmushdur: birinde (yaxshi ve pisliyinden asili olmayaraq) teeccublu bir sifet ve xislet olsa, onun benzerlerini gzleyin. (eger hemin sifet yaxshi idise daha yaxshi, pis idise daha pis olacaq.) 438 imam ali eleyhis-salam sohbet esnasinda (shair) ferezdeqin atasi qalib ibn seseeye dedi: choxsayli develerini neyledin? qalib dedi: haqlar (xalqin onda olan haqlari) onlari dagitdi (sedeqe, zekat, qohum-eqrabaya komek ve borcun odenilmesi kimi xeyirli yollarda ishledildi). o hezret eleyhis-salam (xalqin haqqini odemeyin medhinde) buyurdu: bu dagilmaq o develerin dagilma yollarinin en terife layiqidir. 439 imam ali eleyhis-salam (dinin hokmlerini bilmemeyin ziyani baresinde) buyurmushdur: dinin hokmlerini bilmeden alver eden kes ribaya (borcda harama ve ilahi cezaya sebeb olan faiz alib vermeye) batar (duchar olar). 440 imam ali eleyhis-salam (nashukrluyun ziyani baresinde) buyurmushdur: kim kichik musibet ve kederleri boyuk saysa, allah onu onlarin daha boyuyune duchar eder. 441 imam ali eleyhis-salam (sheref ve heysiyyet baresinde) buyurmushdur: kimin nefsi mohterem ve uca olsa (kim ozunu sherefli bilse), shehvetleri onun yaninda xar olar (zillet ve xarliga dushmemek uchun onlara tabe olmaz). 442 imam ali eleyhis-salam (zarafatin ziyani baresinde) buyurmushdur: novunden asili olmayaraq zarafat etmish her bir shexs mutleq aglinin bir hissesini mueyyen shekilde itirecekdir. (zarafat aglin yungulleshmesine sebeb olur.) 443 imam ali eleyhis-salam (qarshiliqli unsiyyetde olmaq baresinde) buyurmushdur: senin , sene regbeti olan kese etinasizligin pay ve qismetin azligidir (azalmasina sebeb olur). sene etinasiz olan kese regbet gstermeyin ise nefsin zilleti ve xarligidir (xarligina sebeb olur). 444 imam ali eleyhis-salam (abdullah ibn zubeyrin mezemmetinde) buyurmushdur: zubeyr onun nehs oglu abdullah boyuyene kimi hemishe biz ehli-beytden (qohumlarimizdan) idi. 445 imam ali eleyhis-salam (oyunmek ve megrurlugun mezemmetinde) buyurmushdur: adem ovladinin fexr etmek ve oyunmekle ne ishi ki, evvali nutfe, axiri ise iylenmish leshdir; ne ozune ruzi verir, ne de oz olumunu def edir. 446 imam ali eleyhis-salam (heqiqi zenginlik ve yoxsulluq baresinde) buyurmushdur: zenginlik ve yoxsulluq (qiyamet gunu) veziyyet melum olandan ve emeller allaha gsterilenden sonradir. (heqiqi varli o kesdir ki, qiyamet gunu ilahi savab ve ebedi cennet onun nesibi olsun. hemchinin heqiqi yoxsul o kesdir ki, hemin gun allahin ceza ve ezabina duchar olsun.) 447 imam ali eleyhis-salamdan shairlerin en boyuyunun kim olmasini sorushublar. o hezret (imreul qeys baresinde) buyurmushdur: shairler bir deste merc atlarinda chapmayiblar ki, onlarin kamilliklerinin sonu girov qamishin goturulmesinde bilinsin. (shairlerin sherlerinin hamisi bir sepkide deyil ve ona gore onlarin birini digerinden ustun tutmaq olmaz.) eger kimese ustunluk vermek labud ve zeruri olsa, onda [azgin shah] ustundur. (seyyid rezi-rehimehullah-deyir:) hezretin []
 0  3  + 1