ELMI DELILLERLE ALLAHIN SUBUT EDILMESI(03.04.2020 | 13:11)
ulu yaradani subut etmek ucun lazim olan elmi delil ehtimala esaslanan istiqra (eksperimental muşahide) metodundan behrelenir. biz elmi delili şerh etmezden qabaq bu metodu aciqlamaği lazim bilirik. sonra onun baresinde mulahizelerimizi beyan ederek, onun deyerini qiymetlendireceyik ve bu metodun selahiyyet dairesini, elece de heqiqetlerin keşf edilmesinde, varliqlarin taninmasinda ona hansi derecede etimad edib esaslanmağin mumkunluyunu beyan edeceyik. ehtimal esasinda olan istiqra (elmi muşahide) metodunun cox murekkeb ve son derece deqiq olan iradi vardir. onun baresinde herterefli şekilde mulahize yurudulub tenqid edilmesi, ehtimal nezeriyyesi ve mentiqi istiqranin tam şekilde tehlil edilmesini teleb edir. duşunulmesi heddinden artiq cetin olan bu tehlili ireli cekmeden tekce aşağidaki meseleleri izah etmeye başlayiriq: 1. delil getirmekde hansi metoddan istifade edeceyimizi teyin etmek ve onun merehelelerini sade ve muxteser şekilde izah etmek; 2. bu metodun elmi deyeri barede mulahizeleri qeyd etmek ve onun hansi derecede etibarli olmasini mueyyenleşdirmek. biz bunu mentiqi tehlil ve ya riyazi mentiq esasinda deyil (cunki, bu yol bizi cox murekkeb ve deqiq meseleleri ireli cekmeye mecbur eder), mehz butun sağlam duşunceli insanlar terefinden meqbul sayilan motedil bir metod ile beyan edeceyik ve sonra gostereceyik ki, allahin subut edilmesinde istifade olunan bu metod, eynile gundelik heyatda ve elmi tedqiqatlarda işlenen ve son derece moteber bir metoddur. sonradan qeyd olunacaq metleblerden aydin olacaq ki, allahi subut etmek ucun istifade edilen metod, adeten gundelik heyatda ve elmi heqiqetlerin araşdirilmasinda işledilen metod kimidir. bele ki, bu heqiqetlerin duzluyune yeqin şekilde inandiğimiz kimi, butun heqiqetlerin esasi olan allahin varliğini da hemin şekilde qebul edirik. misal ucun, siz bir mektub alirsiniz. onu oxuyub qurtarandan sonra derhal qardaşinizdan olmasi barede yeqine catirsiniz. ve yaxud defelerle xesteleri yaxşi mualice eden bir hekimi gorende, ona inanir ve onun mahir hekim olduğunu derk edirsiniz. ve ya insan bir nece defe xestelenib her defede de penisilinden istifade edende ve ayri-ayri sebeblere gore orqanizminde menfi tesirler gordukde, bele bir qeti neticeye gelir ki, bedeninde penisiline qarşi hessasiyyet (allergiya) vardir. siz bu kimi misallarin hamisinda muşahide ve ehtimallara esaslanan istiqra metodundan istifade etmisiniz. tebietşunas bir alim guneş sisteminde apardiği elmi tedqiqat ve axtarişlarinda mueyyen oxşar xususiyyetleri gorende, bu nezeriyyeni ireli surur ki, planetlerin hamisi evvelce guneşin bir hissesi olmuş ve sonradan ondan ayrilmişlar. yaxud, bu alim guneş sisteminde olan neptun planetinin varliğini ehtimal verende, gozle gorunmediyi halda, sair planetlerin hereket trayektoriyalarina diqqet yetirmekle onu keşf etdi. atomlari boyuderek muşahide eden cihaz - mikroskop ixtira olunmamişdan qabaq, mueyyen hadiselere diqqet yetirmekle elektronun da varliği melum olmuşdu. alimler yuxarida qeyd olunan butun bu elmi tedqiqatlarda, heqiqetde ehtimal esasinda olan istiqra metodundan itifade etmişler. gelecekde goreceyimiz kimi, bu metodun ozu ele boyuk yaradanin isbat olunmasinda istifade olunan metoddur. biz hemin delili beyan ederken bu meseleni de aydin şekilde goreceyik.
 0  14  + 5