90- ci xutbe(03.04.2020 | 13:42)
imam ali eleyhis-salamin [el-eshbah] adi ile meshhur olan xutbesidir. bu, boyuk ve ezemetli xutbelerdendir. (imam eleyhis-salam bu xutbeni ona gore buyurmushudur ki,) bir nefer o boyuk shexsiyyetden allahi sanki ashkar gorurmush kimi vesf etmeyi xahish etmishdir. hezret bu xahishden (boyuk allahi cisimlere xas sifetlerle tesvir etmeyin mumkunluyune xahish sahibinin inanmasindan) qezeblendi. mes`ede ibn sedeqe hezret imam ce`fer sadiq ibn mehemmed eleyhimas-salamdan bunlari neql edir: emirel-mominin eleyhis-salam kufede minberde bu xutbeni ona gore beyan etmishdir ki, bir kishi hezrete yaxinlasharaq dedi: [ya emirel-mominin! allahimizi bizlere ele vesf et ki, ona olan mehebbetimiz ve elmimiz artsin]. imam eleyhis-salam (bele cahil sualdan) qezeblendi ve camaati hamiliqla namaza chagirdi. camaat o qeder yigishdi ki, mescid doldu. o hezret rengi deyishmish ve qezebli halda minbere qalxaraq boyuk allaha shukr edib hezret peygembere (sellellahu eleyhi ve alih) salam ve salavat gondererek buyurdu: hemd olsun allaha ki, eta etmeyi kesmesi ve bagishlamamasi malini, dovletini artirmaz, sexavet ve bexshishi servetini azaltmaz. chunki (bendeleritek eta ve bexshishi topladiqlarindan vermez, eta etdiyini yaradar. buna gore de imam eleyhis-salam buyurur:) allahdan bashqa her bir bexshish edenin mali azalar. haqq-tealadan bashqa bexshishi kesen her kes pislenilmalidir. odur boyuk nemet, nesib ve behreleri (oz bendelerine) ehsan eden. yaradilmishlar onun bolduyu payi yeyenlerdir, (allah) onlarin ruzisinin zemanetchisidir. (varliqlari onun uzerinde qurulan) yediklerini nesib etmish ve mueyyenleshdirmishdir. ona yol tapmaq (hidayet olmaq) isteyenlere, onun dergahinda olanlar uchun chalishanlara (peygember ve vesilerin exlaqina, sozlerine emel etmekle elde olunan ebedi cennet ve seadetin) yolunu aydin ve ishiqli etmishdir. ondan istenilen sheydeki eta ve bexshishi, istenilmeyen sheydeki ehsanindan chox deyil. ilk olan (movcud olan her bir sheyin bashlangici) odur. demeli, onun uchun bir bashlangic olmayib ki, ondan once nese olsun. son olan (fani olan her sheyin qayidish yeri) odur. demeli, onun uchun bir qayidish yoxdur ki, ondan sonra bir shey olsun. (insanlarin onun vasitesile eshyani gorduyu) gozlerin bebeklerinin ona chatmasina (onu zahiri gozle gormelerine) ve onu derk etmesine mane olan odur. onun uchun ruzigar deyishmez (emrine zidd reftar etmez) ki, halinda (qudret ve gucsuzluk, yoxsulluq ve varliliq, saglamliq ve xestalik ve bu kimi) deyishiklikler olsun. bir yerde deyil ki, kochme ve (bir yerden bashqa yere) hereket ona reva olsun. dag medenlerinin nefes cheke-cheke chole chixartdigi saf gumushu, xalis qizili denizlerin gule-gule ashkar etdiyi sedefleri, (camaatin boyuk eziyyetle elde etdiyi) yup-yumru durr ve mirvarini, (deniz bitkisi olan) mercan salximlarini (xulase, yerde ve denizde olan xezine ve medenlerin hamisini bir nefere bexsh etse) bagishlasa, onun bexshish ve sexavetine tesir etmez, onun nemetlerini tukendirmez. camaatin isteklerinin tukendire bilmediyi (besheriyyetin xebersiz oldugu) sonsuz gizli nemetler ondadir. chunki o, ele bir sexavet sahibidir ki, isteyenlerin istekleri onun bexshishini azaltmaz, israrlarla isteyenlerin dilekleri onda xesislik yaratmaz (chunki paxilliq ve noqsan mumkune xasdir, vacibe aid deyil). ey sual veren, (dushunce esasinda allahi vesf etmek istesen) nezer sal ve qur`anin sene gosterdiyi (oyretdiyi) yolla onun sifetlerinden her birinin ardinca get. (allah-tealani hemin sifetle vesf et). qur`anin hidayet nuru ile aydinliga (seadete, qurtulusha) chix. sheytanin seni oyrenmeye vadar etdiyi ve kitabda (qur`ani-kerimde) onu bilmek sene vacib qilinmadigi, hezret peygember ve dogru yol gosteren imamlarin sunnesinde izi-tozu olmayan (beyan edilmeyen) sifetler barede elm ve biliyi allahin ohdesine burax. (onu oyrenmeye, ona inanmaga chalishma.) bu, allah-tealanin senin ohdene qoydugu haqqin son heddidir (ki, onu qur`ani-kerimde, hezret peygemberin, dogru yol gosteren imamin hedislerinde beyan edilmish adlar ve sifetlerle chagirasan, vesf edesen). bunu bil ki, elm ve bilikde quvvetli ve mohkem olanlar (pak imamlar eleyhimus-salam) o keslerdir ki, ortulu, perdali olan ve tefsirlerin bilmedikleri baresinde etiraflari onlari ortulu sheylerin qarshisinda asilmish qapilara girmekden ehtiyacsiz etmishdir. allah-teala da onlarin elm ve biliklerinin ehate etmediyi sheylere chatmaqda acizilk ve gucsuzluklerini etiraf etmelerini medh etmish ve onlarin heqiqet ve zati barede danishib, behs etmeyi emr etmediyi bir shey haqda dushunmemelerini donmezlik ve metanetlilik adlandirir. bele ise sen de qur`anin gosterdiyi yolla kifayetlen (qavrayishina uygun gelmeyen, bilmali olmadigin sheyler haqqinda dushunme). pak ve noqsansiz allahin ezemetini ve boyukluyunu oz aglinla olchme ki, helak ve puch olarsan. (chunki) o, ele gucludur ki, eger butun xeyallar onun qudret ve gucunun sonunu tapmaq uchun can atsalar, sheytani vesveselere bulashmamish dushunce ve fikirler qeyb ve gorunmeyen alemlerde padshahliginin son heddinin boyukluyune varmaq isteseler, urekler sifetinin keyfiyyetini, necaliyini tapmaq uchun ona heyran ve vurgun olsalar, agillar sifetlerinin heqiqeti ashkar olmadigina gore zatinin eslini basha dushmek uchun chox maraqlansalar, (agilli insanlar dushuncelerini ishletseler) allah-teala, (gucu ve qudreti) helaket yolunu, qeyb alemlerinin qaranliqlarini kecherek (her yerden ali uzulerek) ixlasla ona uz tutmush olsalar bele, onlarin agil ve dushuncelerini geri donderer. (bu tehlukali yollari kechib bir yere chatmadiqda ve onun zatinin, sifetinin heqiqetini derk etmeleri) qadagan edilib geri qayitdiqlari vaxt bu yola dushmeyin sehv oldugunu, onu tanimagin derinliklerini derk edilmediyini, onun izzet ve boyukluyunu olchmeyin agil, dushunce sahiblerinin ureklerinden bele kechmediyini (onu tam derk etmekden sohbet bele gede bilmez) etiraf ederler. odur oxshari yaradilmamish, suret ve ornekden iqtibas etmeden, ozunden evvelki xaliq ve me`buddan numune goturmeye olchu ve endaze olmadigi halda mexluqati xelq eden. oz padshahliginin guc ve qudreti, onun hikmetinin numune ve nishanelerinin (dile gelerek) dediyi qeribalikler, movcudatin (bashqasina) olan ehtiyaclari, oz qudreti ile onlari ayaq uste saxlamalarini etiraf etmeleri kimi zeruri subut ve qeti delilleri bize gosterdi ve bizi onu tanimaga yoneltdi. onun senetinin numuneleri ve hikmetinin nishaneleri yaratdigi butun sheylerde ashkardir. belelikle, yaratdigi her bir shey (cansiz sheyler ve bitkiler kimi) dilsiz olsa bele (zahirde bir shey demeseler de), onun varligina delil ve subutdur. (bu movcudatin) nezmi, nizami onun xaliqliyinin bariz subutu, onun yaratmasina mohkem (agila esaslanan) delildir. (indi onun butun mexluqatin yaradicisi olan yegane ve misilsiz allah olmasi aydinlashdigi vaxt, onun pakligi ve muqeddesliyi barede buyurur:) shehadet verirem ki, seni oz yaratdigin muxtalif uzv, bir-birine birleshmish, senin hikmetinin uzaqgorenliyi, nizami ile (derinin ve etin altinda) gizlenen kichik oynaqlari olan mexluqata benzeden eslinde heqiqeten de seni tanimamish, senin benzerin, oxsharin olmadigina yeqinlik elde ede bilmemishdir. (cism tesevvur etmishdir. cismin ise yeni yaranish, yox olma ve imkan telebati vardir.) sanki butperestlerin (qiyamet gununde) ibadet etmish olduqlari butlere nifret ederek - [allaha and olsun ki, sizi alemlerin rebbine beraber tutdugumuz zaman biz haqq yoldan achiq-aydin azmishdiq] deyeceklerini eshitmemishdir. (qur`ani-kerimin shuera suresinin 97-98-ci ayeleri.) yalan soylerler seni butlerine benzedib oz ebes dushuncelerine gore yaradilmishlar kimi qeleme vererek ve fikirlerinde seni hisseleri olan cism kimi guman ederek oz naqis agillari ile senin uchun muxtalif mexluqlar kimi miqdar, olchu olduguna inanaraq seni (mexluqlarla) beraberleshdirenler. shehadet verirem ki, seni yaratdigin bir sheyle beraber bilen senden uz dondermishdir. senden uz donderen ise senin terefinden nazil edilmish, achiq-aydin ayelere, butun bunlari (sene benzer ve oxshar bilenlerin kufrunu) beyan eden senin ashkar delil ve subutlarinin (eqli esaslandirmalarin) hokmune (qarshi) kafirdir. shehadet verirem: sen ele bir allahsan ki, senin uchun agillarda son ve nehayet yoxdur. buna gore de dushuncelerin mensheyinde keyfiyyet ve necaliye malik deyilsen, agillarda dushuncelerde bir hedle hududlanmazsan ve yerden yere deyishmekle vesf edilmezsen. (chunki mehdudiyyet ve deyishiklik mumkunul-vucudun telebatlarindandir.) bu da hemin xutbenin (eshyanin xilqeti ve pak allahin yaradilmishlarin sifetlerinden uzaq olmasinin beyan edildiyi) bir hissesidir boyuk allah yaratdiginin varliq ve movcudlugunu mueyyen etmish ve onu guclendirerek mohkemlendirmishdir. (bele ki, azalib choxalmayacaqdir.) lutfkarligina (hikmet ve meslehetine) gore onu nizamlamish, her birini, yaradildiqlari ish uchun ayirmishdir (guneshin nur sachmasi, buludun yagmasi ve arinin bal toplamasi kimi). demeli, (yaradilmishlardan hech biri) onlar uchun teyin olunmush hedleri ashmadi ve meqsede chatmaqda sehlenkarliq etmedi (oz vezifelerine uygun emel etdiler). vezife tapshirildigi vaxt onun irade ve isteyini yerine yetirmek uchun vezifeni chetin sanmadi (itaetsizlik etmediler). nece itaetsizlik ede biler ki, butun eshyalar onun irade ve isteyinden yaranmishdir. (demeli, o, allahin tekvini emrine itaet ederek tevazokarliq boyunbagisini boynundan asmishdir.) odur dushunce ishletmeden, evvelce tesevvur etmeden yaradan, ruzigarda bash veren hadiselerin sinaq ve tecrubesinden istifade etmeden, heyranedici mexluqlari yaratmaqda komeklik ve yoldashliq edecek sheriki, benzeri olmadan muxtalif nov mexluqati xelq eden allah. fermanina uygun olaraq xelq etmesi ve yaratmasi basha chatdi. (onun irade ve isteyi esasinda mexluqlar yarandi.) ona itaetle boyun eyib devetini qebul etdiler. ele bir mexluq yox idi ki, emrinde lenglik ve sustluk etsin, emrini yerine yetirmeyi texire salsin. eshyanin eyriliklerini duzeltdi, (onlari hikmet esasinda yaratdi) hedlerini aydin ve ashkar shekilde mueyyen etdi (layiq olduqlari sheyle onlari behrelendirdi). guc ve qudreti ile onlarin bir-birine zidd olan xususiyyetlerini, muxtalif tezadlarini (istilikden tundmecazliq, soyuqdan soyuqqanliliq, rutubetden istiqanliliq, quraqliqdan meyusluq kimi unsurleri bir mezacda) uygunlashdirib yigdi. onlari ayrilmamalari uchun bir-birine birleshdirdi. (biri digerinden ustun olan) muxtalif hedd ve olchulerde, sifet ve xasiyyetlerde yerleshdirdi. xilqetlerini mohkemlendirib oz irade ve isteyine uygun yaratdigi (mexluqlar) heyretamiz mexluqlardir. bu xutbenin bir hissesi semanin vesfi haqqindadir (allah-tealanin eshyanin yaradilmasindaki guc ve qudretinin vesfinin ardinca hezret ali eleyhis-salam ecazkar mexluq sayilan ve onun gucune, qudretine delalet eden semanin nece yaradildigini beyan etmishdir:) semanin genish yollarini (bir sheyden) asilmadan nizamlayib berqerar etdi, boyuk parchalarini bir-birine birleshdirdi, onunla oxsharlari arasinda bagliliq yaratdi. onun fermani ile yere enenler (rehmet dashiyan melekler) ve bendelerinin emellerini, reftarini qeyde alan (yazan) goylere yukselenler uchun (gedish-galish yolunu) chetinliyini asanlashdirdi. sema tustu ve buxar oldugundan, bir-birinden arasi chox olan hisselerin birlesherek toplanmalarini emr etdi. onun baglanmish qapilarini yigildiqdan sonra achdi. parlaq ulduzlardan onun yollarina gozetchi qoydu (ki, sheytanlarin ora gelmesinin qarshisini alib meleklerin sozlerini eshitmeye qoymasin. sonraki cumlelerde imam eleyhis-salam buna toxunur) oz guc ve qudreti ile onu havanin qatlarinda (achilmish semada) titremekden ve dagilmaqdan qorudu. oz yerinde dayanib onun buyruq ve iradesine tabe olmagini emr etdi. onun her sheyi gosteren (ishiqliq veren) guneshini gunun elameti, nuru mehv olmush ayi ise gecenin nishanesi etdi. (ayin ishiginin mehv olmasi onun ishiginin bezi gecelerde qismen, bezen de tamamile gizlenmesine isharedir). sonra onlari getmali olduqlari yolda herekete getirdi ve getmali olduqlari menzil ve yollarda hereketlerini mueyyen etdi ki, onlarin hereketlerine gore gecenin gunduzden ustunluyu olsun, illerin sayi ve ishlerin hesabi onlarin hereketinin esasinda bilinsin. goyun fezasinda feleyi (ulduzlarin orbiti olan firlanan kure ve cismi) asili veziyyetde saxladi. ag durr kimi (bize nisbeten uzaqligina gore) gizlin olan ulduzlari ve (bizlere yaxin olmalari sebebinden) qendil kimi ishiqli olan ulduzlari onun zinetine, bezeyine chevirdi. onun (semanin) (ox kimi) deshen parlaq ulduzlarini ogurluq yolla qulaqlarini dikmish sheytanlara teref atdi. hereketsiz ulduzlari, hemishe hereketde olanlari, enib-yukselenleri (batib-dogmalarini), ugurunu ve ugursuzlugunu (muvafiq olanlari ve muvafiq olmayanlarini oz iradesi ve emri ile) ram ve berqerar etdi. bu xutbenin bir hissesi meleklerin vesfi baresindedir pak allah ozunun semavi hakimiyyetinden biri olan goyleri yaratdiqdan sonra oralari meskunlashdirmaq ve onun ust qatini abadlashdirmaq uchun misilsiz ve heyretamiz mexluq olan bir deste melek yaratdi. onlara goylerle fezanin genishliyi arasindaki enli yollarda yer verdi. o enli yollarin arasinda pak ve temiz yerlerde ezemet ve boyukluk perdelerinin arxasinda (onlari ibadet ve itaeti uchun hazirlanmish yerlerde) onlarin tesbih edenlerinin avazi ucalir. qulaqlari kar eden o iztirabli ve narahat seslerin arxasinda onlarin, gozlerinin gormeye taqeti olmadigi nur ve ishiq pariltilari var. demeli, oz yerlerinde heyran ve sergerdan dayanirlar. allah-teala onlari curbecur suret ve shekilde, qanadli yaratdi ki, zikr ede-ede onun boyukluyunu ve ucaligina hemd etsinler. yaradilmishlarda perverdigarin yaratmaginin ashkar ve aydin olanlarini (nishanelerini) ozlerine chixmirlar (insan kimi allahliq iddiasinda bulunmurlar). xaliqi ve yaradicisi yalniz allah olan bir sheyi yaratdiqlarini iddia etmirler. (butleri allaha sherik chixan butperestlerden ferqli olaraq ozlerini allaha sherik bilmezler.) onlar sozlerinde allahdan one kechmeyen, onun emrine, fermanina uygun hereket eden sevimli bendelerdir. onlari (bezilerini) oz vehyinin yerlerde qoruyucusu qoyub oz qadaga ve emrlerinin emanetlerini peygemberlere chatdirmaq uchun teyin etdi. meleklerin hamisini shekk-shubheden (sheytanin vesvesesinden) me`sum saxladi. onlarin arasinda allahin razi oldugu yoldan donen yoxdur. onlara komek ederek ibadetlerine imkan yaratdi. sakitlik ve vuqar teleb eden tevazokarligi qelblerinin shuarina chevirdi. (sheytan ve nefsi-emmare qarshisini ala bilmediyi) asan olan oz shukr ve hemd qapilarini onlar uchun achdi. ozunun tekliyine, tovhide delalet eden ashkar elametleri (qeti delilleri) onlar uchun qaldirdi. gunahlarin yuku onlarin chiyinlerini eymedi. (gunah etmirler, chunki shehvetlere ve nefsi-emmareye malik deyildirler). bir-birinin ardinca kechen gece-gunduzler onlari deyishmedi (buna gore de insan kimi zeifleyib qocalmir, sinmirlar). imanlarini hech bir shekk ve shubhe sarsitmadi. (allahin birliyine olan) mohkem ve guclu inamlarina, etiqadlarina hech bir zenn ve guman yol tapmadi (ki, zenn ve yeqinlik bir-biri ile doyusherek imanlarinda sustluk yarada bilsin). onlar arasinda (bir-biri ile meqam ustunluyune gore) kin ve dushmenchilik meshali alovlandirilmadi. (hech biri digerine paxilliq etmediyine gore aralarinda dushmenchilik yaranmir.) heyret ve sergerdanliq onlara aid olmadigina gore ureklerinde yer verdikleri allahi tanimani (hech kes) onlardan ogurlaya bilmez. (chunki heyranliq ve sergerdanligin mensheyi agilla xeyalin mubarizesidir. xeyal ise onlara yol tapa bilmez.) allah-tealanin ezemeti ve boyukluyu sinelerinin ortasinda yer tapib (allahdan bashqa hech kes ureklerine yol tapmayib). (sheytani) vesveseler onlara tamah salmadigina gore dushuncelerine hakim kesilmeyib (ve qelblerini chirklendirmeyib, onlari allahi yada salmaqdan chekindirmeyib). meleklerin bir destesi yagish dolu buludlarin arasinda, boyuk ve uca daglarda, yollarin itirildiyi zulmetin qaranliginda yerleshibler. meleklerin bezilerinin ayaqlari torpagi deshib yerin en son noqtelerine gedib chixib. ayaqlari hava ve bosh yerin arasindaki ag bayraga benzeyir. ayaqlarinin altinda onlari chatdiqlari ve yerleshdikleri yerde saxlayan xoshetirli kulek vardir. allaha ibadet ve itatet onlari her sheyden saxlayib ve imanin heqiqetleri onlarla allahi tanima arasinda vasitechi olmushdur. (eqidelerinin gozelliyi allahi taniyib ibadet etmelerine sebeb olmushdur.) allaha yeqinlkleri ve inamlari onlari bashqasina diqqet etmekden dashindirmish, allaha shovq ve sevgilerinin choxlugundan butun diqqetleri ona yonelmishdir. istediklerini ondan isteyirler ve bashqa birisinden teveqqeleri yoxdur. allahi tanimagin shirinliyini dadmishlar ve ona mehebbet, sevgi ile dolu olan doydurucu camdan ichmishler. (allah-tealanin qudret ve ezemetini bildiklerine gore) onun (ezabinin) xof ve qorxusu ureklerinin xallarina qeder kok atib yer tutmushdur. ibadet ve itaetin choxlugundan belleri bukulmush, ona regbet ve meylin choxlugu onlarin ahu-zarini sona yetirmemishdir. (daima ibadetle meshguldurlar.) meqam ve rutbelerinin yuksekliyi tevazokarliq kendirini boyunlarindan achmamishdir (boyuk meqamlarina regmen chox tevazokardirlar). xudpesendlik ve ozunden raziliq onlara yol tapmayib ki, oz ibadetlerini chox hesab etsinler. onlarin haqqin celali ve boyukluyu muqabilinde ahu-zarlari ve tevazokarliqlari ozlerinin gozel emellerini boyuk saymalarina (ona ehemiyyet vermelerine) sebeb olmamishdir. ishde (ibadet ve bendelikde) gosterdikleri seylerin choxlugunun sustluyu onlara hakim kesilmemishdir. onlarin allahlarina olan regbetleri azalmir ki, ona olan umidlere goz yumsunlar (ve bashqasina urek baglamirlar). munacat ve (allah-teala ile) razu-niyazlarinin uzunlugu dillerinin etrafini qurutmur, ishler onlari meshgul etmir ki, punhan sesler ve haqla olan razu-niyazlari kesilsin. ibadet ve itaet uchun dayandiqlari yerlerde chiyinleri bir-birinden ayrilmir (hamiliqla chiyin-chiyine ibadet siralarina duzulub allaha ibadetle meshgul olur ve oz yerlerinden donmurler). (ibadetin eziyyetinden ve itaetin choxlugundan) rahatliq ve dinclik istemirler ki, allah-tealanin emr ve fermanindan boyun qachiraraq teqsirkar olsunlar. (chunki eziyyet ve rahatliq heyvani mezacin telebatlarindandir ve melekler bele sifetlerden azaddir.) onlarin (ibadetde) qerar ve seylerine anlashilmazliq ve unutqanliq qalib gelmez ve mekr ve yalan, oxlu shehvetler, nefsi istekler onlarin (itaetdeki) sey ve zehmetlerini yox ede bilmez. (chunki meleklerin shehvet quvvesi yoxdur ki, ona aldanaraq ibadetden el cheksinler.) ersh sahibini (allah-tealani) ehtiyac gunu uchun ehtiyat saxlayrilar. yaratdiqlari ondan uz donderib mexluqata uz tutduqlari vaxt bele onlarin meyl ve regbetleri onadir. ona ibadetin en yuksek, son heddine chatmirlar. meleklerin allaha ibadet ve itaetle meshgul olmaq shovqu ve sevgisi onlarin qelblerinde olan mehebbetdendir. bu mehebbet onlardan hech vaxt ayrilmayan onun rehmetine umidden ve ezabinin qorxusundan ibaretdir (hemishe xof ve umid ichinde olar ve bir an bele ibadetden ayrilmazlar). onlarin nezerinde ezab xofunun ve qorxusunun sebebleri aradan getmeyib ki, oz xidmet ve seylerinden el cheksinler ve sustleshib tenbelleshsinler. (dunyevi) tamahlar onlari esir-yesir etmeyib ki, (dunyadaki) sey ve zehmetlerin choxlugunu (ebedi axiret seadetini qazanmaq uchun olan) ciddi-cehdden ustun tutsunlar. oz etdikleri emelleri ve yerine yetirdikleri ibadetleri boyuk sanmadilar (ki, bu sebebden megrurlasharaq oz emellerinin mukafatina umid etsinler). eger boyuk sansaydilar, (ibadetelerinin mukafatina olan) umidleri curbecur qorxu ve xofu onlardan goturerdi. (ancaq onlar hemishe qorxu ve xof ichindedirler.) sheytanin hakimiyyeti cehetden onlarin allahlari barede ixtilaflari olmamishdir. (sheytan onlari ele kechirmeyib ki, allah-teala barede bir-birinin ziddine soz soylesinler.) ayriliqlari ve bir-birine dushmenchiliyin pisliyi onlari ayirmamishdir. bir-birine paxilliq ve kin onlara yaxin dushmemishdir. curbecur shekk ve shubheler onlari deste-deste etmemish, ezm ve
 0  16  + 6